GeorgianHistoryდამოუკიდებელი ისტორიული ჟურნალი
← ყველა მასალა

ბაგრატ III და აფხაზთა სამეფო: გზა ერთიანი საქართველოსკენ

როგორ გაერთიანდა დასავლეთის სამეფო, ქართლი და ბაგრატიონთა სამფლობელოები ბაგრატ III-ის ხელში და რატომ დასჭირდა ამ გაერთიანებას ათწლეულები.

ბაგრატ III-ის წარმოსახვითი აკვარელის პორტრეტი სამეფო სამოსით
ბაგრატ III-ის თანამედროვე მხატვრული სახე. მეფის სიცოცხლეში შექმნილი პორტრეტი ცნობილი არ არის.

კავკასიაში X საუკუნის მიწურულს ერთიანი საქართველოს სამეფო ჯერ არ არსებობდა. დასავლეთ მიწებს აფხაზთა სამეფო აერთიანებდა, რომლის ცენტრი ქუთაისი იყო. ქართლში, ტაოში, კახეთსა და ჰერეთში სხვადასხვა მმართველი და გავლენიანი საგვარეულო მოქმედებდა. იმდროინდელ წყაროებში სახელწოდება „აფხაზთა სამეფო“ შუა საუკუნეების სახელმწიფოს აღნიშნავს, რომელიც დასავლეთ საქართველოს მნიშვნელოვან ნაწილს მოიცავდა და დღევანდელი აფხაზეთის ტერიტორიით არ შემოიფარგლებოდა.

ბაგრატი აღმოჩნდა ადამიანი, რომლის გარშემოც გაერთიანება შესაძლებელი გახდა. დედამისი გურანდუხტი აფხაზთა მეფის, გიორგი II-ის, ასული იყო. მამა, გურგენი, ბაგრატიონთა დინასტიას ეკუთვნოდა. ახალგაზრდა ბაგრატს ტაოს ძლიერი მმართველი დავით III კურაპალატი ზრდიდა, რომელსაც ვაჟი არ ჰყავდა. ასე მოიყარა თავი ერთ მემკვიდრეში დასავლეთის ტახტზე უფლებამ და აღმოსავლეთ და სამხრეთ ქართული მიწების მმართველებთან კავშირებმა.

მხოლოდ საგვარეულო წარმომავლობა საკმარისი არ იყო. როცა ქართლისთვის ბრძოლა გაჩაღდა, მისმა ერისთავმა ივანე მარუშისძემ დავით კურაპალატს მიმართა და ქართლის მმართველობის ბაგრატისთვის გადაცემა შესთავაზა. დავითმა მას მხარი დაუჭირა და ქართლში ახალგაზრდა უფლისწულის აღიარებას მიაღწია. რამდენიმე წლის შემდეგ, 978 წელს, აფხაზთა ერისთავებმა და დიდებულებმა ბაგრატი სამეფო ტახტზე მიიწვიეს. გაერთიანების შესაძლებლობას ახლა უკვე აფხაზთა სამეფოზე დაყრდნობილი სამეფო ძალაუფლებაც ემატებოდა.

ძალაუფლების შენარჩუნება მის მოპოვებაზე რთული აღმოჩნდა. ქართლში ადგილობრივი დიდებულები მეფის გაძლიერებას ეწინააღმდეგებოდნენ. ბაგრატს უფლისციხეზე თავისი ძალაუფლების ხელახლა დამკვიდრება და დაუმორჩილებელი მოხელეების შეცვლა მოუხდა. გაერთიანებას საფუძვლად დაედო მემკვიდრეობა, შეთანხმებები, ციხეებისთვის ბრძოლა და ადგილობრივი დიდებულების დამორჩილება. ეს ხანგრძლივი პროცესი იყო.

1008 წელს გურგენი გარდაიცვალა. ბაგრატმა მისი სამფლობელოები მემკვიდრეობით მიიღო და ერთ ხელისუფლებას დაუქვემდებარა აფხაზთა სამეფო და ქართველ ბაგრატიონთა მიწები. შემდეგ თავისი ძალაუფლება კახეთსა და ჰერეთზეც გაავრცელა. თბილისი კვლავ მისი სამეფოს ფარგლებს გარეთ დარჩა, დავით კურაპალატის სამემკვიდრეოს ნაწილი კი ბიზანტიას გადაეცა. ახალი სახელმწიფოს საზღვრების დაცვა და გაფართოება მომავალ თაობებს მოუწევდათ.

ბაგრატის ეპოქას მატიანეებთან ერთად ძეგლებიც გვახსენებს. მის დროს ქუთაისში შენდებოდა ტაძარი, რომელსაც მოგვიანებით ბაგრატის ტაძარი ეწოდა. ბაგრატმა და მისმა დედამ გურანდუხტმა ბედიის ტაძარს ბარძიმი შესწირეს. მისი წარწერა ბაგრატს „აფხაზთა მეფედ“ მოიხსენიებს. ბაგრატი 1014 წელს გარდაიცვალა და ბედიაში დაკრძალეს. ამ ძეგლებმა შემოგვინახა ხსოვნა დასავლეთის სამეფოზე, რომელსაც გაერთიანებული საქართველოს პირველი მეფის ძალაუფლება დაეყრდნო.

ბაგრატ III-ს მზა ერთიანი ქვეყანა არ მიუღია. მან ძალაუფლება გააერთიანა იქ, სადაც მანამდე სხვადასხვა ტახტი და პოლიტიკური ცენტრი არსებობდა. ამიტომ აფხაზთა სამეფოს ისტორია საქართველოს სამეფოს წარმოშობის ერთ-ერთი მთავარი თავია და გაერთიანების შემდეგ მნიშვნელობასაც ინარჩუნებს.

ამბის ილუსტრაციები

აკვარელის სცენა: სამი შუბოსანი და დროშებიანი მხედარი მთის გზაზე
სამხედრო სცენა მხატვრული ხედვაა. დროშები XV საუკუნის პორტოლანებითაა შთაგონებული. ბაგრატ III-ის დროს მათი გამოყენება წყაროებით არ დასტურდება.
ბედიის მორთული ოქროს ბარძიმის აკვარელით შესრულებული ინტერპრეტაცია
ბედიის ბარძიმი იმ ძეგლის მხატვრული ინტერპრეტაციაა, რომელიც ბაგრატ III-მ და დედამისმა გურანდუხტმა ტაძარს შესწირეს. წარწერისა და შემკულობის შესასწავლად ორიგინალის ფოტოებს უნდა მივმართოთ.
ბაგრატის ტაძრისა და წარმოსახვითი შუა საუკუნეების ქუთაისის აკვარელი
ბაგრატის ტაძარი ქუთაისში. ქალაქის გარემო მხატვრული რეკონსტრუქციაა. ტაძრის იერსახეზე მოგვიანებით ჩატარებულმა აღდგენითმა სამუშაოებმაც იმოქმედა.

წყაროები და დამატებითი ლიტერატურა

ამ კრებულში · თქვენ კითხულობთ 2 / 4

როგორ ჩამოყალიბდა ერთიანი სამეფო

კრებულის გახსნა