GeorgianHistoryდამოუკიდებელი ისტორიული ჟურნალი
← ყველა მასალა

წმინდა მხედარი ფავნისიდან

მხედრები ფრესკებზე · ფურცელი F07. ფარი და ლამელარული აბჯარი XII საუკუნის ქართულ მოხატულობაზე.

მხედარი სრული ტანით, რუხ-მოლურჯო ლამელარული აბჯრითა და წითელი მოსასხამით. ხელი ღიაველიანი, ორნამენტული ფარის კიდეზე უდევს.
ფავნისის წმინდა მხედრის რეკონსტრუქციის ერთ-ერთი ვარიანტი. აბჯარი და ფარის არშია მოხატულობას ეყრდნობა. ფერები და ფიგურის დაკარგული ნაწილები პირობითადაა აღდგენილი.

ფავნისის XII საუკუნის მიწურულის ფრესკაზე წმინდა მხედრის ფიგურის ნაწილი შემორჩა. ჩანს აბჯრის წვრილი ფირფიტები, ფარზე დადებული ხელი და მცენარეული არშიის ნაწილი. ამ დეტალების მიხედვით ჯერ ფარი აღვადგინეთ, შემდეგ კი მხედარი სრული ტანით დავხატეთ.

ფავნისის ფრესკაზე შემორჩენილი ფარის არშიის ნაწილი.წაგრძელებული ფარის აკვარელით შესრულებული რეკონსტრუქცია ღია ველითა და ნაცრისფერი მცენარეული არშიით.
მარცხნივ ფრესკის ფრაგმენტია ე. პრივალოვას მე-15 ტაბულიდან, რომელიც მ. წურწუმიამ გამოაქვეყნა (სურ. 25). მარჯვნივ ფარის აკვარელია. სრული კონტური და არშიის გაგრძელება პირობითადაა აღდგენილი. CC BY-NC-SA 4.0

ფავნისის წმინდა გიორგის ეკლესიის დაზიანებულ ფრესკაზე ფარის ფართო ორნამენტული არშიაა შემორჩენილი. დიაგონალური ხაზები მას სამკუთხა ველებად ყოფს, რომლებშიც მცენარეული ხვეულები იკითხება. შემორჩენილი მონაკვეთი გვიჩვენებს, როგორ არის მცენარეული მოტივი გეომეტრიულ ჩარჩოში ჩასმული.

ფავნისი შიდა ქართლში მდებარეობს. მოხატულობას XII საუკუნის მიწურულით ათარიღებენ. ეკატერინე გედევანიშვილი ეკატერინე პრივალოვას დათარიღებას, 1180-იან წლებს, უთითებს. დიონისიოს მურელატოსი ახლო პერიოდს, დაახლოებით 1170–1180 წლებს, გვთავაზობს.

მამუკა წურწუმია ამ ფრაგმენტს პრივალოვას მონოგრაფიის მიხედვით აქვეყნებს და ფიგურას წმინდა მხედრად მოიხსენიებს. ფოტოზე ჩანს, როგორ უდევს ფიგურას ხელი ფარზე. წურწუმია აბჯარს ლამელარულად განსაზღვრავს: ფირფიტები თასმებითაა შეერთებული, მათი შვერილები კი ზემოთაა მიმართული. სხვა სტატიაში მკვლევარი არშიის მცენარეულ მოტივებს შროშანებს უწოდებს. ამ ერთი გამოსახულებით ორნამენტის მნიშვნელობის ან რომელიმე კონკრეტულ საგვარეულოსთან მისი კავშირის დადგენა შეუძლებელია.

აკვარელისათვის ფარის შემორჩენილი კიდე და ორნამენტული ზოლის დანაწევრება გამოვიყენეთ. წვეთისებური სრული კონტური, წაწვეტებული ბოლო და ორნამენტის გამეორება მთელ პერიმეტრზე პირობითად აღვადგინეთ. ფრესკაზე არშიის აგებულება ჩანს. აკვარელი გვიჩვენებს, როგორ შეიძლებოდა გაგრძელებულიყო ორნამენტი დაკარგულ მონაკვეთებზე.

ფარის შუა ველი ღიად დავტოვეთ. შავ-თეთრი ფოტოთი ვერ ვადგენთ, ყოფილა თუ არა იქ გამოსახულება და რა ფერებს იყენებდა მხატვარი. ნაცრისფერი ტონები რეპროდუქციაზე ხილულ ორნამენტს გადმოსცემს. ფარის ფუძის მასალა და სამაგრების მოწყობა უცნობია.

როგორ აღვადგინეთ ფიგურა

ფერად აკვარელზე ფირფიტების რიგები და წელთან არსებული მოყვანილი კიდე მოხატულობას ეყრდნობა. სამოსი, ფეხსაცმელი, სახე და ფერები პირობითად აღვადგინეთ. ფოტოზე იარაღის გარჩევა რთულია, ამიტომ ამ ვარიანტში მხედარს მხოლოდ ფარი უჭირავს.

წყაროები და დამატებითი ლიტერატურა