GeorgianHistoryდამოუკიდებელი ისტორიული ჟურნალი
← ყველა მასალა

თამარ მეფის ეპოქის ქართველ მეომართა შეიარაღება

ქვეითი მეომარი და ორი მხედარი GeorgianHistory-ის სამ აკვარელზე.

მძიმედ აღჭურვილი მხედარი შუბითა და ნუშისებრი ფარით, ფირფიტოვანი და ჯაჭვის აბჯრით დაცულ ცხენზე.
მძიმედ აღჭურვილი მხედარი აბჯრით დაცულ ცხენზე. თავის, მკერდისა და ტანის დაცვა ანალოგიების მიხედვით პირობითადაა შეთავსებული. GeorgianHistory-ის აკვარელი.

რუსთაველის პოემაში ავთანდილი საუბარს ამთავრებს და ცხენს აჩქარებს — „ცხენი გაქუსლა დეზითა“. ეს მოძრაობა ნახევარ ტაეპში ეტევა. დეზი აქ მკითხველისთვის ნაცნობი ნივთია. კედლის მხატვრობასა და ჭედურ ხატებზე სხვა დეტალები უფრო თვალსაჩინოა — მკერდზე განლაგებული ფირფიტები, ფარის მოხაზულობა და უნაგირის მაღალი კეხი. ეს ცნობები გვიადვილებს იმის წარმოდგენას, თუ როგორ გამოიყურებოდა საქართველოს სამეფოს მეომართა შეიარაღება XII–XIII საუკუნეების მიჯნაზე. „ვეფხისტყაოსანი“, 214-ე სტროფი · კვლევა ქართული სამხედრო აღჭურვილობის შესახებ

სამ აკვარელზე სხვადასხვა წყაროს მიხედვით შედგენილი აღჭურვილობაა გამოსახული. ერთმანეთს შევადაროთ ქვეითი მეომარი და ორი მხედარი. თითოეულ გამოსახულებაზე ჩანს, სხეულის რა ნაწილს ფარავს ფარი, როგორ ზის აბჯარი და რა ემატება მეომრის აღჭურვილობას ცხენზე ამხედრებისას.

ქვეითი მეომარი მრგვალი ფარით

მეომრის მკერდს ვიწრო ფირფიტების რიგები ფარავს. მათ ქვემოდან ჯაჭვის პერანგის მოქნილი სახელოები და კალთა მოჩანს. მამუკა წურწუმია მსგავს ფირფიტებს სვანეთის ფარის თემის XII საუკუნის საწინამძღვრო ჯვარზე გამოყოფს. კიდევ ერთი მაგალითია წმინდა თეოდორეს აბჯარი დავითგარეჯის მონასტრის XIII საუკუნის მოხატულობაზე. ამ გამოსახულებებზე ფირფიტოვანი აბჯრის აგებულება იკითხება. აკვარელზე სამოსის თარგი, ფეხის სახვევები და ქამარზე დაკიდებული ქისა პირობითადაა გადმოცემული. წურწუმია ლამელარული აბჯრის შესახებ, გვ. 79 და სურ. 19

მრგვალი ფარის ამობურცული შუაგულიდან, უმბონიდან, ლითონის ზოლები სხივებივით იშლება. მსგავსი სწორი ზოლები ჩანს ტიმოთესუბნის ტაძრის დასავლეთ ნაწილის XIII საუკუნის დასაწყისის მოხატულობაზე. ამ აკვარელზე მრგვალი ფარი, შუბი და ქარქაშიანი ხმალი კარგად აღჭურვილი ქვეითი მეომრის სახეს ქმნის. წურწუმია ფარების შესახებ, გვ. 255 და სურ. 4, პანელი „й“

ქვეითი მეომარი შუბით, მრგვალი ფარითა და ქარქაშიანი ხმლით. დეტალები სამ ენაზეა წარწერილი.
ქვეითი მეომარი ჯაჭვის პერანგზე ჩაცმული ლამელარული აბჯრით. მრგვალი ფარი ქართული გამოსახულებების მიხედვითაა აღდგენილი. GeorgianHistory-ის აკვარელი.

მხედარი ნუშისებრი ფარით

უნაგირში მჯდომ მხედარს გრძელი ფარის ქვედა წვერი ბარძაყამდე სწვდება. ნუშისებრი ფარები ჩანს ქართულ ხატებზე, კედლის მხატვრობასა და ხელნაწერთა მინიატიურებში. მეორე აკვარელზე მხედარი გვერდიდან ჩანს და კარგად იკითხება, როგორ ფარავს ფარი მის სხეულს. აქ ცხენის აღკაზმულობაც ჩანს. სადავეები ლაგამს უერთდება, მხედრის ფეხი კი უზანგს ეყრდნობა. წურწუმია მხედრის აღჭურვილობის შესახებ, გვ. 99–101

მხედარი ყავისფერ ცხენზე გრძელი შუბითა და ნუშისებრი ფარით. კარგად ჩანს ცხენის აღკაზმულობა.
მხედარი ნუშისებრი ფარითა და შუბით. GeorgianHistory-ის აკვარელი მოწოდებული კონტურული ნახაზის მიხედვით. წყვეტილი ხაზები დაფარული ან ორაზროვანი დეტალების სავარაუდო მდებარეობას მიუთითებს.

მძიმედ აღჭურვილი მხედარი და ცხენის დაცვა

მესამე აკვარელზე აბჯარი მხედრის ხელებსა და ფეხებსაც ფარავს. ცხენს საშუბლე, კისრისა და მკერდის ფირფიტოვანი დაცვა და ტანზე გადაფარებული ჯაჭვის საფარი აქვს. საქართველოში ცხენის აბჯრის გამოყენებას შუა საუკუნეების წერილობითი ცნობები ადასტურებს. კისრის ფირფიტოვანი დაცვის შედარება შეიძლება ნიკორწმინდის უფრო ადრეულ რელიეფებთან და ადიშის მოხატულობასთან. ამ ეპოქის ქართული ცხენის აბჯარი სრული სახით არ შემონახულა, ამიტომ აკვარელზე საშუბლის, სამკერდისა და ჯაჭვის საფრის შეთავსება პირობითია. წურწუმია ცხენის აბჯრის შესახებ · ნიკორწმინდა და ადიში, სურ. 2.3–2.5

მძიმედ აღჭურვილი მხედარი შუბითა და ნუშისებრი ფარით, ფირფიტოვანი და ჯაჭვის აბჯრით დაცულ ცხენზე.
მძიმედ აღჭურვილი მხედარი აბჯრით დაცულ ცხენზე. თავის, მკერდისა და ტანის დაცვა ანალოგიების მიხედვით პირობითადაა შეთავსებული. GeorgianHistory-ის აკვარელი.

წურწუმიას შეფასებით, ქართულ ცხენოსან ჯარში ყველაზე კარგად აღჭურვილი დიდებულები და აზნაურები იყვნენ. აღჭურვილობის ცალკეულ დეტალებს სხვადასხვა წყარო გვიჩვენებს. მოხატულობაზე ფარის მოხაზულობა ჩანს, პოემაში დეზია ნახსენები, რელიეფზე კი ცხენის კისრის ფირფიტები იკითხება. აკვარელები ამ დეტალებს ერთად გვიჩვენებს, წარწერები კი იმასაც გვაგებინებს, სად იწყება პირობითი აღდგენა. წურწუმია ქართული ლაშქრის შემადგენლობის შესახებ, გვ. 127–128

წყაროები და მასალები