დროშების მოწვევა საქართველოში
ქართული დროშები · გამოშვება 5/6

ვახუშტი ბაგრატიონი 1721 წელს ქვემო ქართლის მეწინავე სადროშოს ჩაუდგა სათავეში. ვახტანგ VI-ის დავალებით მან იქ მოსახლეობის აღწერა ჩაატარა. ისტორიკოსისა და კარტოგრაფის ბიოგრაფიის ეს ეპიზოდი გვიჩვენებს, რამდენად მჭიდროდ იყო დაკავშირებული ლაშქრის სარდლობა მიწისა და იმ ხალხის მართვასთან, რომელიც ერთი დროშის ქვეშ უნდა შეკრებილიყო.
მიწა, რომელიც ლაშქარს გამოჰყავდა
**სადროშო** სამხედრო-ადმინისტრაციული ერთეული იყო. მას თავისი ტერიტორია, სარდლობა და ლაშქარი ჰყავდა. დროშების მოწვევისას ამ ტერიტორიებიდან რაზმები იკრიბებოდა. სახელები, როგორიცაა „მეწინავე“ ან „მემარჯვენე“, მიუთითებდა, რა ადგილი ეკავა რაზმს ლაშქარში.
ერთიანი სამეფოს დროინდელი წესის აღწერისას ვახუშტი ოთხ სადროშოს გამოყოფდა. მეწინავე ძალებს იგი თორს, ციხისჯვარს, ახალციხესა და სამხრეთის სხვა მხარეებს უკავშირებდა. მარჯვენა ფრთას ლიხის ქედის დასავლეთით მდებარე მიწებიდან გამოსული ძალები შეადგენდნენ, მარცხენას კი — ჰერეთიდან და კახეთიდან. ცალკე გამოყოფდა მათ, ვინც სამეფო დროშის ქვეშ გამოდიოდა. ძველი ლაშქრის ეს წყობა XVIII საუკუნის ავტორმა აღწერა, რომელიც სადროშოთა სისტემას საკუთარი სამსახურიდან კარგად იცნობდა.
ვის მიჰყავდა ლაშქარი დროშის ქვეშ
ქართლში მეწინავე სადროშო ქვემო ქართლში იკრიბებოდა, სადაც ლაშქარს ბარათაშვილები მეთაურობდნენ. მემარჯვენეს ამილახვრები სარდლობდნენ, მემარცხენეს — მუხრანბატონები. სამეფო სადროშო მოიცავდა მტკვრის მარჯვენა ნაპირზე მდებარე მიწებს თბილისიდან ტაშისკარამდე. მცხეთის საკათალიკოსო ეპარქიას საკუთარი სარდალი ჰყავდა და ისიც სამეფო დროშის ქვეშ გამოდიოდა.
კახეთში რამდენიმე სადროშოს სარდლობა ეპისკოპოსებს ჰქონდათ მინდობილი. მემარჯვენეს ნეკრესელი ეპისკოპოსი სარდლობდა, მემარცხენეს — რუსთველი. ქიზიყი ბოდბელი ეპისკოპოსის სასარდლო იყო. XVII–XVIII საუკუნეებში ლაშქრობისას სარდლის მოვალეობას ხშირად კახელი თავადები ასრულებდნენ. ამ წყობის შესახებ მართვის აღწერილობებიდან და ცალკეული ნივთებიდან ვიგებთ. მაგალითად, სარა ბარნაველის წიგნში შემონახულია ქიზიყის დროშის თავის ფოტოები. მასზე ჩანს ჯვარი, სფერო და ტარის ჩასამაგრებელი ბუდე.
იმერეთში საკუთარი სადროშოები სხვა მხარეებთან ერთად არგვეთსა და რაჭასაც ჰქონდა. იქ სარდლობას დიდ თავადებს ანდობდნენ.
ვახუშტი და ნიშნები რუკაზე
კავკასიის 1735 წლის რუკაზე ვახუშტიმ სამეფოების, სამთავროებისა და მხარეების გერბები განათავსა. თორნიკე ასათიანი საქართველოს ნიშნის სამ ვარიანტს გამოყოფს. ერთი წმინდა გიორგის უკავშირდება, მეორე — ბაგრატიონთა გერბს, მესამე კი — მთავარანგელოზ მიქაელს. მხარეთა ნიშნებში ცხოველები და მთების მოხაზულობაც გვხვდება. ამ სახით ნახატები ატლასის ნაწილია. ცალკეული ემბლემის ნამდვილ დროშასთან დასაკავშირებლად კონკრეტული ნივთის ისტორიის ცოდნაა საჭირო.
წყაროები და დამატებითი ლიტერატურა
- ვახუშტი ბაგრატიონი. „აღწერა სამეფოსა საქართველოსა“, ქართლის ცხოვრება, ტ. IV.
- „სადროშო“, საქართველოს შუა საუკუნეების მმართველობის ლექსიკონი.
- ქართული ენციკლოპედია. ვახუშტი ბაგრატიონის სტატია. 1721 წლის დანიშვნა და მოსახლეობის აღწერა.
- თორნიკე ასათიანი. „ქართული ჰერალდიკის ისტორია“, თბილისი, 2023, გვ. 23–27, სურ. 40–44.
- სარა ბარნაველი. „ქართული დროშები“, თბილისი, 1953, ტაბ. XIX.