GeorgianHistoryდამოუკიდებელი ისტორიული ჟურნალი
← ყველა მასალა

ტიმოთესუბნის მეომარი

აბჯარი და იარაღი XIII საუკუნის ქართულ ფრესკაზე. სერია „მეომრები ფრესკებიდან“, ფურცელი F01.

GeorgianHistory-ის აკვარელის პლაკატი. ტიმოთესუბნის მეომარი ფირფიტოვანი აბჯრით, შუბითა და ქარქაშში ჩაგებული ხმლით.
ტიმოთესუბნის მეომარი. აკვარელის პლაკატი F01 რეკონსტრუქციის მიხედვით.

ტიმოთესუბნის ღვთისმშობლის ეკლესიის კედელზე წმინდა მეომრის სახე თითქმის წაშლილია. სარტყლის ქვემოთ ჯერ კიდევ ჩანს ცალკეული ფირფიტების კიდეები, მარცხენა თეძოსთან კი ქარქაშში ჩაგებული ხმლის მოხაზულობა. ბორჯომის ხეობაში მდებარე ტაძრის მოხატულობა XIII საუკუნის პირველი მეოთხედით თარიღდება. ამ ფიგურით ვიწყებთ რეკონსტრუქციების სერიას „მეომრები ფრესკებიდან“. [1, 3]

წმინდა მეომარი ტიმოთესუბნის ღვთისმშობლის ეკლესიის ფრესკაზე.ტიმოთესუბნის მეომარი. GeorgianHistory-ის აკვარელის რეკონსტრუქცია, ფურცელი F01.
მარცხნივ ტიმოთესუბნის ფრესკა, ს. სარჯველაძის ფოტო. მარჯვნივ GeorgianHistory-ის აკვარელი, ფურცელი F01.

ფირფიტოვანი აბჯარი

აბჯარი მკერდს ფარავს და სარტყლის ქვემოთ ეშვება, თეძოებთან კი ფართოვდება. მხრებსა და მკლავების ზედა ნაწილზე ფირფიტების მოკლე რიგები ჩანს. მამუკა წურწუმია ამ აბჯარს ლამელარულად მიიჩნევს. იგი მცირე ფირფიტებისგან შედგება, რომლებიც ერთმანეთთანაა გადაბმული და ჰორიზონტალურ რიგებს ქმნის. ტიმოთესუბნის გამოსახულებაზე ფირფიტების ბოლოების შვერილები ქვემოთაა მიმართული. [2, 3]

ფავნისის მოხატულობაში იგივე მკვლევარი აღნიშნავს ფირფიტებს, რომელთა შვერილები ზემოთაა მიმართული. ასეთი დეტალები აბჯრის სხვადასხვა სახეობის გარჩევაში გვეხმარება. ამ რთული გაფორმების დანიშნულება კვლავ გაურკვეველია. წურწუმია უშვებს, რომ ასეთი ფორმები საზეიმო აღჭურვილობაშიც შეიძლებოდა გამოეყენებინათ. [2]

ხმალი და შუბი

აწეულ მარჯვენა ხელში მეომარს შუბი უჭირავს, მარცხენა კი ხმლისკენ აქვს დაშვებული. მუქი ქარქაშის ზემოთ ჩანს ხმლის ტარი და განივი დამცავი, რომელიც მტევანს იცავდა. [3]

საქართველოს ეროვნულ მუზეუმში დაცული ხევსურული შუა საუკუნეების ხმლის შესწავლისას წურწუმიამ პირი გაზომა და ყუნწზე არსებული ნახვრეტების მიხედვით დაადგინა, როგორ მაგრდებოდა ტარი. ფრესკა გვიჩვენებს, როგორ იყო განლაგებული იარაღი აბჯრის ტარებისას. ტარი სარტყლის დონეზეა, ქარქაში კი თეძოს გასწვრივ ირიბად ეშვება, ფირფიტების ქვედა რიგების გვერდით. [3, 4]

როგორ გვეხმარება ფრესკა რეკონსტრუქციაში

ამავე ფიგურაზე ჩანს, როგორ ერწყმოდა სამოსი აბჯარს. ფირფიტების ქვემოთ მოჩანს წითელი სამოსის კალთა ღია ფერის არშიით. რუხი-მოლურჯო მოსასხამი მხრებზეა გადაფენილი და ზურგზე ეშვება. ქართული სამხედრო საქმის ისტორიისთვის ასეთი გამოსახულებები განსაკუთრებით ფასეულია. მათზე ჩანს, როგორ იყო განლაგებული აბჯარი, სამოსი და იარაღი ერთმანეთის მიმართ, რისი აღდგენაც ცალკეული მონაპოვრებით რთულია. [3]

მხატვარი წმინდა მეომარს ხატავდა და შეიძლებოდა მისთვის ნაცნობი შეიარაღება საეკლესიო მხატვრობის ტრადიციულ დეტალებთან შეეთავსებინა. ამიტომ აღჭურვილობის გამოსახულებას სხვა მოხატულობებს, ხატებსა და სამუზეუმო ნივთებს ვადარებთ. ჩვენი რეკონსტრუქციის საფუძვლად ს. სარჯველაძის ფოტო გამოვიყენეთ. მის მიხედვით გადმოვეცით აბჯრის სიგრძე, იარაღის განლაგება და ფეხებზე გამოსახული ორნამენტი. მკერდის დაზიანებულ ნაწილში ფირფიტების რიგები შემორჩენილი მონაკვეთების მიხედვით გავაგრძელეთ. სახის ნაკვთები და მასალების ფაქტურა პირობითადაა გადმოცემული. [2, 3, 5]

წყაროები და დამატებითი ლიტერატურა