GeorgianHistoryდამოუკიდებელი ისტორიული ჟურნალი
← ქართული ორნამენტი

ასო ფრინველის ფრთით

1300 წლის მოქვის ოთხთავი

აკვარელით შესრულებული საზედაო ასო. წითელ-ლურჯი ლენტი წნულ კვანძში გადის და ქვემოთ ფრინველის ფიგურად იქცევა.
აკვარელის სტილიზაცია მარინა თევზაიას ალბომის „ქართული ორნამენტი“ მიხედვით. ნაწილი I, გვ. 16, ნიმუში ქვედა მარცხენა კუთხეში. ფერთა გამა ავტორისეულია.

მოქვის ოთხთავის ერთ-ერთ საზედაო ასოში ქვედა ხაზი ზემოთ იხრება და ფრინველის ყელში გადადის. ნისკარტი ასოს შუაგულისკენაა მიმართული. ზემოთ ვიწრო ლენტი კვადრატისა და რომბის გადახლართულ კვანძში გადის. ეს საზედაო ასო მარინა თევზაიას ალბომში „ქართული ორნამენტი“ არის მოცემული.

1300 წელს გადამწერმა ეფრემმა მოქვში, აფხაზეთში, ოთხთავი მთავარეპისკოპოს დანიელის დაკვეთით გადაწერა. შემორჩენილია პერგამენტის 329 ფურცელი. ძირითადი ტექსტი ორ სვეტადაა განლაგებული და ნუსხურით, კუთხოვანი ქართული წიგნური დამწერლობით, არის ნაწერი. 328-ე ფურცლის წინა მხარეს დანიელი ღვთისმშობლისა და ყრმა იესოს წინაშე მუხლმოდრეკილია გამოსახული.

როგორ არის აგებული საზედაო ასო

მოქვის ოთხთავის მარტივი საწყისი ასოები სინგურით, კაშკაშა წითელი პიგმენტით, არის შესრულებული. დიდი საზედაო ასოები საღებავებითა და ოქროთია მოხატული. ზოგი მათგანის სიმაღლე თორმეტ სტრიქონს აღწევს. მათ საფუძვლად უდევს ასომთავრული, ქართული დამწერლობის უფრო ადრეული სახეობა.

35-ე და 74-ე ფურცლების უკანა მხარეებზე გვხვდება ფრინველთა ფიგურებისაგან შედგენილი ასო Ⴃ-ის („დ“) ვარიანტები. წყვილ კომპოზიციებში ერთმანეთში გადახლართული ყელები ჰორიზონტალურ ხაზს ქმნის, სხეულების რკალები კი ასოს მომრგვალებულ ნაწილს შემოსაზღვრავს. ერთი და იმავე ასოს ნახატი იცვლებოდა, მისი მოხაზულობა კი ამოსაცნობი რჩებოდა.

სად იწყება ახალი მონაკვეთი

ოთხივე სახარება თავსამკაულით იწყება. თავსამკაული ტექსტის წინ მოთავსებული ორნამენტული კომპოზიციაა. მჭიდროდ ნაწერ სვეტებში დიდი ინიციალები ცალკეული მუხლების დასაწყისს გამოყოფს. 269-ე ფურცლის უკანა მხარეს ხალხის სასწაულებრივი დაპურების შესახებ მუხლს ვეშაპის ფორმის ქართული ასო „ა“ ხსნის. ვეშაპის ხახაში ადამიანის ტერფი ჩანს. მკვლევარი ი. ჩიჩინაძე ამ გამოსახულებას იონას ბიბლიურ ამბავს უკავშირებს.

ხელნაწერი თბილისში, კორნელი კეკელიძის სახელობის საქართველოს ხელნაწერთა ეროვნულ ცენტრში ინახება. მისი შიფრია Q 902.

GeorgianHistory

წყაროები და დამატებითი ლიტერატურა