დემეტრე ვიპატოსის სამოსი ჯვრის რელიეფზე
როგორ იცვამდნენ საქართველოში · გამოშვება 4. მცხეთა, ქართლი · VI–VII საუკუნეების მიჯნა. მოსასხამის ცარიელი სახელო, ორნამენტიანი კალთა და ბიზანტიური ტიტული ჯვრის ტაძრის ერთ-ერთი მაშენებლის ქვის პორტრეტზე.
მცხეთის ჯვრის აღმოსავლეთ ფასადზე დემეტრეს ხელის გვერდით ცარიელი სახელო ეშვება. ტუნიკის ვიწრო სახელოში მოქცეული ხელი მკერდთან აქვს მოხრილი, მოსასხამის გრძელი სახელო კი ფიგურის გასწვრივ ეშვება. ეს დეტალი სამოსის ორი ფენის გარჩევაში გვეხმარება. [1, 3]
რელიეფი და რეკონსტრუქცია



რელიეფის ფოტო Jaba1977 · კადრირება GeorgianHistory · CC BY-SA 4.0
დემეტრე მთავარანგელოზის ფრთებქვეშ
დემეტრე მიქაელ მთავარანგელოზის წინაშე მუხლმოდრეკილია. ფიგურის ორივე მხარეს ამოკვეთილია მთავარანგელოზისადმი მიმართული ლოცვა. წარწერაში მოხსენიებულია დემეტრეს სახელი და ტიტული — დემეტრე ვიპატოსი. ვიპატოსი ბიზანტიური საპატიო წოდება იყო. ენტონი ისტმონდი დემეტრეს ჯვრის ტაძრის სამ მთავარ ქტიტორს შორის ასახელებს, სტეფანოზსა და ადარნასესთან ერთად. [1, 2, 4]
ვიწრო და ცრუ სახელოები
ტუნიკას მომდგარი სახელო აქვს. ზედა სამოსს გრძელი, ჩამოშვებული სახელო აქვს ღია ბოლოთი. მას ცრუ სახელოს უწოდებენ, რადგან ფიგურის ხელი მასში გაყრილი არ არის. ჩამოშვებულ სახელოზე რომბების ორნამენტი ჩანს, ტუნიკის კალთას კი მცენარეული არშია მიუყვება. გადიდებულ ფრაგმენტზე უკეთ ჩანს, სამოსის რომელ ფენას ეკუთვნის თითოეული ორნამენტი. [1, 3]
გიორგი კალანდიას აღწერით, სამოსის ორივე ფენა მკვრივი ქსოვილისაა. ბოჭკოს შედგენილობა უცნობია. ისტმონდი ჯვრის ქტიტორთა ზედა სამოსს სპარსელ მხედართა გრძელ, ჩამოშვებულ სახელოებიან და მდიდრულად მორთულ ქურთუკებს ადარებს. ეს სამოსის ფორმის შედარებაა. ფიგურის გვერდით იმავე ქვაზე ბიზანტიური ტიტულია ამოკვეთილი. [2–4]
სამოსის რეკონსტრუქცია
GeorgianHistory-ის რეკონსტრუქციაში დემეტრე მთელი ტანითაა გამოსახული. ლურჯი ტუნიკის ვიწრო სახელო და შინდისფერი მოსასხამის ჩამოშვებული სახელო რელიეფზე გარჩევად ორ ფენას გადმოსცემს. რომბები და მცენარეული არშია ქვის გამოსახულებიდანაა აღებული. დგომის პოზა, ფერები, ქსოვილის ფაქტურა, სახე და თარგის დაფარული დეტალები პირობითია.
GeorgianHistory

