ნათელ დადიანის კაბა
როგორ იცვამდნენ საქართველოში · გამოშვება 3. ხობი, ოდიში. ნათელ დადიანის გრძელი კაბა, ჩამოშვებული სახელოები და მანდილი ხობის საოჯახო ფრესკაზე.
ფრესკა და რეკონსტრუქცია


ხობის საოჯახო ფრესკაზე ნათელ დადიანი მარჯვნივ დგას, გრძელ მუქ კაბაში. სამოსის წინა მხარეს მსხვილი მცენარეული ორნამენტი მიუყვება, გვერდებზე კი სახელოებია ჩამოშვებული. საარქივო რეპროდუქცია სილუეტის დანახვაში გვეხმარება. სამოსის მორთულობა და თავსაბურავი უფრო დაწვრილებით ისტორიკოსმა გიორგი კალანდიამ აღწერა. [1, 2]
საოჯახო პორტრეტი ხობში
ხობის მონასტრის ღვთისმშობლის ტაძარი დასავლეთ საქართველოში, ოდიშის მმართველ დადიანთა საგვარეულო საძვალე იყო. ტაძრის სამხრეთ ნაწილში, სადაც შერგილ დადიანის ოჯახის საძვალე მდებარეობდა, იოანე ნათლისმცემლის ცხოვრების სცენები დახატეს. სამხრეთი კედლის ქვედა რეგისტრში ქტიტორული პორტრეტი, ანუ შემწირველისა და მისი ოჯახის გამოსახულება იყო. ნათელი მეუღლის, შერგილის გვერდით დგას. კომპოზიციაში მათი შვილებიც იყვნენ. კედლიდან მოხსნილი ფრაგმენტი შალვა ამირანაშვილის სახელობის ხელოვნების მუზეუმში ინახება. [1, 3]
კაბა და ჩამოშვებული სახელოები
კალანდია აღწერს მსხვილი მცენარეული ორნამენტის ორ ზოლს, რომლებიც გულიდან კაბის ბოლომდე მიუყვება სამოსს. სახელოების ჩამოშვებული ნაწილები თითქმის კაბის კალთამდე აღწევს. ლოცვად აღმართული ხელის წინამხარს მომდგარი სახელო მიჰყვება, ქსოვილის გრძელი ნაწილი კი ფიგურის გასწვრივ ეშვება. [1, 2]
კალანდიას მიხედვით, მორთულობა წითელი ძაფითა და ოქრომკედითაა ნაქარგი. ოქრომკედში ლითონი ტექსტილის საფუძველთანაა შეერთებული, მაგალითად, აბრეშუმის ძაფთან. ფრესკით კაბის ქსოვილის შედგენილობისა და ნაკერების აგებულების დადგენა ძნელია. [1, 2]
მანდილი და დიადემა
კალანდია ნათელის თავსაბურავში არჩევს მანდილს, თხელ ქსოვილს, რომელიც თავს ფარავს. ის აღწერს ამოქარგულ ჯვრებს, წვრილ მარგალიტებსა და თვლებით მორთულ დიადემას. რეპროდუქციაზე თავსაბურავის კონტური ფრაგმენტულად იკითხება. აკვარელში მისი საერთო სახე მუზეუმის აღწერას ეყრდნობა, მორგება და სამკაულების განლაგება კი პირობითია. [1, 2]
მარტვილის ნაქარგობა
ნათელმა და შერგილმა მარტვილის მონასტერს შესწირეს ენქერი, საღვთისმსახურო შესამოსლის ოთხკუთხა ნაწილი, რომელსაც თეძოსთან ატარებენ. საქართველოს ეროვნული მუზეუმი მას XIII საუკუნით ათარიღებს. 34 × 34 სმ ზომის ნივთზე ამოქარგულია ჯოჯოხეთის წარმოტყვევნის სცენა. მუზეუმის აღწერაში მითითებულია აბრეშუმი, ოქროსა და ვერცხლის ძაფები, მარგალიტი და მარჯანი. შემონახული ნივთი ხობის ფრესკას ნაქარგობის მასალების შესახებ ცნობებით ავსებს. [4, 5]
როდის დაიხატა პორტრეტი
ქეთევან მიქელაძე და ვიქტორ ლაზარევი შერგილის ოჯახის პორტრეტთან დაკავშირებულ მოხატულობას XIII–XIV საუკუნეების მიჯნით ათარიღებენ. გიორგი კალანდია XIII საუკუნის პირველ ნახევარს გვთავაზობს. იგი პორტრეტზე გამოსახულ ბიჭს კოხტასთავის შეთქმულების შესახებ მატიანეში მოხსენიებულ ცოტნე დადიანთან აიგივებს. ამ მოსაზრების სასარგებლოდ კალანდიას მოჰყავს შეწირულობის წარწერა და იერუსალიმის ჯვრის მონასტრის აღაპები, რომლებშიც ოჯახის წევრთა სახელებია მოხსენიებული. [3, 6, 7]
ვახტანგ ბერიძის აზრით, რომელსაც კალანდია იმოწმებს, ფრესკაზე სხვა ცოტნე და მისი მშობლები არიან გამოსახული. იმაზე, თუ რომელი თანამოსახელე დახატა მხატვარმა ხობში, დამოკიდებულია, რომელ წერილობით წყაროებს შეიძლება შევუდაროთ პორტრეტი. [7]
GeorgianHistory
წყაროები და დამატებითი ლიტერატურა
- შალვა ამირანაშვილი. ქართული ხელოვნების ისტორია. თბილისი, 1971. ხობის საოჯახო პორტრეტის რეპროდუქცია.
- საქართველოს ხელოვნების სასახლე. Textile from Georgia, ტ. I, გვ. 64–65. ნათელის კაბა, მორთულობა და მანდილი.
- ქეთევან მიქელაძე. ხობის ღვთისმშობლის ტაძრის მოხატულობა, 2024. პორტრეტის მდებარეობა, დათარიღება და შენახვის ადგილი.
- საქართველოს ეროვნული მუზეუმი. შერგილ და ნათელ დადიანების მიერ მარტვილის მონასტრისთვის შეწირული ენქერი.
- მართლმადიდებლური ენციკლოპედია. ენქერის ფორმა და ტარების წესი.
- ვიქტორ ლაზარევი. ბიზანტიური ფერწერის ისტორია, VIII.13, „საქართველო“. ხობის შესახებ აბზაცი და შენიშვნა 152.
- გიორგი კალანდია. ოდიშის საეპისკოპოსოები, თავი V, § 1. დადიანების ოჯახის შესახებ საბუთები და ადრეული დათარიღების არგუმენტები.
