GeorgianHistoryდამოუკიდებელი ისტორიული ჟურნალი
← ყველა სიახლე

გელათი: არქეოლოგებმა სავარაუდო სამონასტრო სატრაპეზო გამოავლინეს

2025–2026 წლების არქეოლოგიური სამუშაოების ოფიციალური ანგარიში აღწერს დიდ დარბაზულ ნაგებობას მთავარი ტაძრიდან დაახლოებით 25 მეტრით სამხრეთით. XIII–XV საუკუნეების კერამიკა და საჭმლის მომზადების კვალი იძლევა საფუძველს, იგი სატრაპეზოდ ჩაითვალოს, თუმცა ავტორები ხაზს უსვამენ, რომ იდენტიფიკაცია ჯერ საბოლოო არ არის.

გელათის ღვთისმშობლის შობის ტაძრის სამხრეთის ხედის აკვარელი: ქვის ფასადები, გუმბათის ყელი, სამრეკლო და ხარაჩოები.
გელათის ღვთისმშობლის შობის ტაძარი, ხედი სამხრეთიდან. აკვარელური ილუსტრაცია Marcin Konsek-ის 2014 წლის 26 მაისის ფოტოს მიხედვით; Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0. აკვარელი იმავე ლიცენზიით ვრცელდება. ილუსტრაცია ცნობილ ტაძარს ასახავს და არა 2025–2026 წლების გათხრის უბანს; იგი გამოვლენილი სტრუქტურების მდგომარეობის დამადასტურებელი მასალა არ არის.

საპატრიარქოს ტელევიზია „ერთსულოვნებამ“ 2026 წლის 19 ნოემბერს გაავრცელა სიუჟეტი, რომლის მიხედვითაც გელათის სამონასტრო კომპლექსში არქიტექტურული, არქეოლოგიური და საკონსერვაციო სამუშაოები გრძელდება. 21 ნოემბრისთვის გელათის რეაბილიტაციის ოფიციალური დოკუმენტების გვერდზე ხელმისაწვდომია საქართველოს ეროვნული მუზეუმის 47-გვერდიანი ანგარიში 2025–2026 წლების არქეოლოგიური სამუშაოების შესახებ. დოკუმენტის ვებგვერდზე განთავსების ზუსტი თარიღი მითითებული არ არის: 19 ნოემბერი ტელესიუჟეტის გამოქვეყნების თარიღია და არა ანგარიშის დადგენილი გამოქვეყნების თარიღი.

ნაგებობა მთავარი ტაძრის სამხრეთით

არქეოლოგებმა მთავარი ტაძრიდან დაახლოებით 25 მეტრით სამხრეთით 20 × 20 მეტრის ფართობი გამოიკვლიეს. კულტურული ფენის სიმძლავრე გათხრის ჩრდილოეთ ნაწილში დაახლოებით 20 სანტიმეტრიდან სამხრეთისკენ 2.3 მეტრამდე იზრდებოდა. აქ გამოვლინდა დიდი დარბაზული ნაგებობა, რომელსაც ხანგრძლივი გამოყენებისა და მრავალჯერადი გადაკეთების კვალი ეტყობა.

ინტერიერში დაფიქსირდა იატაკის სამი დონე, რომლებიც ერთმანეთისგან დაახლოებით 5–10 სანტიმეტრით იყო დაშორებული, ასევე შელესილი კედლები, ნიშები და თაროები. ნაგებობის წინ არსებობდა ქვაფენილიანი ეზო და მისასვლელი ბილიკები. ეს დეტალები მიუთითებს, რომ საქმე გვაქვს არა შემთხვევით ცალკეულ შენობასთან, არამედ მონასტრის ორგანიზებული ინფრასტრუქტურის ნაწილთან.

რატომ მიიჩნევენ მას სატრაპეზოდ

ნაგებობაში დიდი რაოდენობით სასუფრე და სამზარეულო კერამიკა აღმოჩნდა: დიდი ლუთერიის ტიპის ლანგრები, ჯამები, დოქები, ქვაბები და ქოთნები. ჭურჭლის მნიშვნელოვან ნაწილს ღია ცეცხლზე გამოყენების კვალი აქვს. კერამიკის ძირითადი მასალა XIII–XV საუკუნეებით თარიღდება; ანგარიშის ავტორები ვარაუდობენ, რომ შენობის გამოყენება, დიდი ალბათობით, XV საუკუნის მიწურულს შეწყდა.

გეგმარების, ეზოს, ბილიკებისა და აღმოჩენილი მასალის ერთობლიობა მკვლევრებს საფუძველს აძლევს, ნაგებობა მაღალი ალბათობით მონასტრის სატრაპეზოდ მიიჩნიონ — ადგილად, სადაც საჭმელს ამზადებდნენ და მიირთმევდნენ. ეს ანგარიშის ავტორთა დასკვნაა და არა საბოლოოდ დადგენილი ატრიბუცია: საბოლოო იდენტიფიკაციისთვის ისინი დამატებით გათხრებს, სამშენებლო ფაზების დაზუსტებასა და ნივთიერი მასალის სრულ ანალიზს მოითხოვენ.

რას ცვლის აღმოჩენა

გათხრები გელათის ისტორიას მონასტრის ყოველდღიური ცხოვრების შესახებ მონაცემებს მატებს და ყურადღებას მხოლოდ ტაძრებზე, აკადემიასა და ხელოვნების გამორჩეულ ძეგლებზე არ ტოვებს. სავარაუდო სატრაპეზო XIII–XV საუკუნეებში კომპლექსის სამეურნეო ორგანიზაციის მასშტაბზე მიუთითებს; ტერიტორიის სამხრეთი ნაწილის შემდგომმა კვლევამ შეიძლება მისი გეგმარება და გადაკეთებების თანმიმდევრობა დააზუსტოს.

GeorgianHistory

წყაროები და დამატებითი ლიტერატურა