გელათი: არქეოლოგებმა სავარაუდო სამონასტრო სატრაპეზო გამოავლინეს
2025–2026 წლების არქეოლოგიური სამუშაოების ოფიციალური ანგარიში აღწერს დიდ დარბაზულ ნაგებობას მთავარი ტაძრიდან დაახლოებით 25 მეტრით სამხრეთით. XIII–XV საუკუნეების კერამიკა და საჭმლის მომზადების კვალი იძლევა საფუძველს, იგი სატრაპეზოდ ჩაითვალოს, თუმცა ავტორები ხაზს უსვამენ, რომ იდენტიფიკაცია ჯერ საბოლოო არ არის.

საპატრიარქოს ტელევიზია „ერთსულოვნებამ“ 2026 წლის 19 ნოემბერს გაავრცელა სიუჟეტი, რომლის მიხედვითაც გელათის სამონასტრო კომპლექსში არქიტექტურული, არქეოლოგიური და საკონსერვაციო სამუშაოები გრძელდება. 21 ნოემბრისთვის გელათის რეაბილიტაციის ოფიციალური დოკუმენტების გვერდზე ხელმისაწვდომია საქართველოს ეროვნული მუზეუმის 47-გვერდიანი ანგარიში 2025–2026 წლების არქეოლოგიური სამუშაოების შესახებ. დოკუმენტის ვებგვერდზე განთავსების ზუსტი თარიღი მითითებული არ არის: 19 ნოემბერი ტელესიუჟეტის გამოქვეყნების თარიღია და არა ანგარიშის დადგენილი გამოქვეყნების თარიღი.
ნაგებობა მთავარი ტაძრის სამხრეთით
არქეოლოგებმა მთავარი ტაძრიდან დაახლოებით 25 მეტრით სამხრეთით 20 × 20 მეტრის ფართობი გამოიკვლიეს. კულტურული ფენის სიმძლავრე გათხრის ჩრდილოეთ ნაწილში დაახლოებით 20 სანტიმეტრიდან სამხრეთისკენ 2.3 მეტრამდე იზრდებოდა. აქ გამოვლინდა დიდი დარბაზული ნაგებობა, რომელსაც ხანგრძლივი გამოყენებისა და მრავალჯერადი გადაკეთების კვალი ეტყობა.
ინტერიერში დაფიქსირდა იატაკის სამი დონე, რომლებიც ერთმანეთისგან დაახლოებით 5–10 სანტიმეტრით იყო დაშორებული, ასევე შელესილი კედლები, ნიშები და თაროები. ნაგებობის წინ არსებობდა ქვაფენილიანი ეზო და მისასვლელი ბილიკები. ეს დეტალები მიუთითებს, რომ საქმე გვაქვს არა შემთხვევით ცალკეულ შენობასთან, არამედ მონასტრის ორგანიზებული ინფრასტრუქტურის ნაწილთან.
რატომ მიიჩნევენ მას სატრაპეზოდ
ნაგებობაში დიდი რაოდენობით სასუფრე და სამზარეულო კერამიკა აღმოჩნდა: დიდი ლუთერიის ტიპის ლანგრები, ჯამები, დოქები, ქვაბები და ქოთნები. ჭურჭლის მნიშვნელოვან ნაწილს ღია ცეცხლზე გამოყენების კვალი აქვს. კერამიკის ძირითადი მასალა XIII–XV საუკუნეებით თარიღდება; ანგარიშის ავტორები ვარაუდობენ, რომ შენობის გამოყენება, დიდი ალბათობით, XV საუკუნის მიწურულს შეწყდა.
გეგმარების, ეზოს, ბილიკებისა და აღმოჩენილი მასალის ერთობლიობა მკვლევრებს საფუძველს აძლევს, ნაგებობა მაღალი ალბათობით მონასტრის სატრაპეზოდ მიიჩნიონ — ადგილად, სადაც საჭმელს ამზადებდნენ და მიირთმევდნენ. ეს ანგარიშის ავტორთა დასკვნაა და არა საბოლოოდ დადგენილი ატრიბუცია: საბოლოო იდენტიფიკაციისთვის ისინი დამატებით გათხრებს, სამშენებლო ფაზების დაზუსტებასა და ნივთიერი მასალის სრულ ანალიზს მოითხოვენ.
რას ცვლის აღმოჩენა
გათხრები გელათის ისტორიას მონასტრის ყოველდღიური ცხოვრების შესახებ მონაცემებს მატებს და ყურადღებას მხოლოდ ტაძრებზე, აკადემიასა და ხელოვნების გამორჩეულ ძეგლებზე არ ტოვებს. სავარაუდო სატრაპეზო XIII–XV საუკუნეებში კომპლექსის სამეურნეო ორგანიზაციის მასშტაბზე მიუთითებს; ტერიტორიის სამხრეთი ნაწილის შემდგომმა კვლევამ შეიძლება მისი გეგმარება და გადაკეთებების თანმიმდევრობა დააზუსტოს.
GeorgianHistory
წყაროები და დამატებითი ლიტერატურა
- საქართველოს ეროვნული მუზეუმი. გელათის სამონასტრო კომპლექსში 2025–2026 წლებში ჩატარებული არქეოლოგიური სამუშაოების 47-გვერდიანი ანგარიში, 2026 წელი (PDF).
- გელათის რეაბილიტაციის დროებითი კომიტეტი. ოფიციალური დოკუმენტების გვერდი, სადაც ანგარიში 2026 წლის განყოფილებაშია განთავსებული; ატვირთვის ზუსტი თარიღი მითითებული არ არის.
- საპატრიარქოს ტელევიზია „ერთსულოვნება“, 2026 წლის 19 ნოემბერი. სიუჟეტი მიმდინარე არქიტექტურული, არქეოლოგიური და საკონსერვაციო სამუშაოების შესახებ.
- Marcin Konsek. „2014 Imeretia, Gelati, Monastyr Gelati (19)“, 2014 წლის 26 მაისი, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0. აკვარელის ფოტორეფერენსი.
- Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International. ფოტორეფერენსისა და მისგან შექმნილი აკვარელის გამოყენების პირობები.

