GeorgianHistoryდამოუკიდებელი ისტორიული ჟურნალი
← ყველა სიახლე

გიორგი III-ის მონეტა რუსთავის სასახლიდან

არქეოლოგებმა შუა საუკუნეების სასახლის მეოთხე დარბაზში „შევარდნიანი“ მონეტა აღმოაჩინეს. ქართული ასოები, არაბული ტიტულატურა და 1174 წლის თარიღი გიორგი III-ის მონეტაზე.

რუსთავში აღმოჩენილი გიორგი III-ის შევარდნიანი მონეტის შუბლის აკვარელური სტილიზაცია.
გიორგი III-ის „შევარდნიანი“ მონეტა, 1174 წლის თარიღით. აკვარელური სტილიზაცია რუსთავში აღმოჩენილი მონეტის ფოტოს მიხედვით. ფოტოს წყარო: რუსთავის მერია; გამოქვეყნებულია Sputnik საქართველოს მიერ 2026 წლის 24 აგვისტოს. წარწერები ორიგინალის ფოტოს უნდა შეუდარდეს.

რუსთავის შუა საუკუნეების სასახლეში არქეოლოგებმა თამარ მეფის მამის, გიორგი III-ის მონეტა აღმოაჩინეს. მონეტა სასახლის მეოთხე დარბაზში იპოვეს, რომელსაც რუსთავის ისტორიული მუზეუმის ექსპედიცია იკვლევდა. სამუშაოების შედეგების შესახებ მერიამ 2026 წლის 19 აგვისტოს გაავრცელა ინფორმაცია.

სპილენძის მონეტა ცნობილ ტიპს — „მეფე შევარდნით“ — მიეკუთვნება. შუბლზე გამოსახულია გვირგვინოსანი მეფე, რომელიც ფეხმორთხმით ზის და აწეულ ხელზე სანადირო ფრინველი უზის. გიორგი III-ის ეს გამოსახულება ნუმიზმატიკურ გამოცემებშია აღწერილი. მეფე საქართველოს 1156–1184 წლებში მართავდა.

მეფის ფიგურის გვერდით მისი სახელის აღმნიშვნელი მხედრული ასოებია მოთავსებული. თარიღი ასომთავრულითაა გადმოცემული: ქორონიკონი 394. ქორონიკონი შუა საუკუნეების წელთაღრიცხვის სისტემაა; ამ მონეტაზე მითითებული თარიღი 1174 წელს შეესაბამება. მონეტის ერთ მხარეს ქართული დამწერლობის ორი სახეობა გვხვდება: ერთი მეფის სახელს აღნიშნავს, მეორე კი თარიღს გადმოსცემს.

მონეტის ზურგზე არაბული წარწერაა: „მეფეთ მეფე გიორგი, ძე დემეტრესი, მესიის მახვილი“. მოკლე ფორმულაში გაერთიანებულია სამეფო ტიტული, მეფის წარმომავლობა და მისი ხელისუფლების ქრისტიანული განსაზღვრება. წარწერა სიტყვიერად გადმოსცემს სამეფო ძალაუფლებას, რომელსაც მეორე მხარეს გვირგვინოსანი ფიგურა გამოხატავს.

არაბული წარწერები XII–XIII საუკუნეების სხვა ქართულ მონეტებზეც გვხვდება. ისინი ქართველ მეფეებს, მათ შორის თამარსა და გიორგი IV ლაშას, განადიდებს. ნუმიზმატი თედო დუნდუა ქართული ფულის ორენოვნებას მის საერთაშორისო მიმოქცევას უკავშირებს. რუსთავის მონეტა სამეფო ხელისუფლების ამ ენის კონკრეტულ ნიმუშს წარმოადგენს.

„მეფე შევარდნით“ მონეტების ტიპი ამ გათხრებამდე დიდი ხნით ადრე იყო ცნობილი და სამეცნიერო კატალოგებსა და სამუზეუმო კოლექციებშია წარმოდგენილი. რუსთავში უკვე შესწავლილი გამოშვების კიდევ ერთი ცალი აღმოაჩინეს. ქალაქის არქეოლოგიისთვის მისი მნიშვნელობა, უპირველესად, აღმოჩენის ადგილს — შუა საუკუნეების სასახლეს — უკავშირდება.

კომპლექსის კვლევამ სხვა მასალაც გამოავლინა: მოხატული კერამიკა, მინის სასმისები, სხვადასხვა ჭურჭელი და მონეტები. მეხუთე დარბაზში იპოვეს ფეტვით სავსე ჭურჭელი და შემორჩენილი ხის იატაკი, რომელსაც ექსპედიციის ხელმძღვანელი IX–X საუკუნეებით ათარიღებს. ეს აღმოჩენები სასახლის ისტორიის სხვადასხვა ეტაპს უკავშირდება და მისი მოწყობისა და ყოველდღიური ცხოვრების შესწავლაში გვეხმარება.

გიორგი III-ის მონეტა ამ მასალას მეფის სახელსა და თვით ნივთზე დატანილ თარიღს მატებს. გათხრების სხვა აღმოჩენებთან ერთად იგი შუა საუკუნეების საქართველოს სამეფოში რუსთავის ისტორიის შესწავლის წყაროა.

წყაროები და დამატებითი ლიტერატურა

ნუმიზმატიკა · ჟურნალის პროექტი

თამარის მონეტები

ბერლინის მონეტების კაბინეტის 41 სამუზეუმო ეგზემპლარი. შეადარეთ მონეტების ორივე მხარე ფოტოებისა და რეკონსტრუქციების მიხედვით.

მონეტების კატალოგის გახსნა გიორგი III-ისა და თამარის ერთობლივი ემისია →