GeorgianHistoryდამოუკიდებელი ისტორიული ჟურნალი
← ყველა მასალა

სითბო უცხო გზაზე

პეტრიწონი, 1083 წელი. როგორ განსაზღვრავდა ბიზანტიაში მდებარე ქართული მონასტრის წესდება მგზავრთა დახმარებას: საკვებიდან და ზამთარში გათბობიდან ავადმყოფთა თავშესაფრამდე.

GeorgianHistory-ის აკვარელი — თანამედროვე ბაჩკოვოს მონასტერი, ისტორიული პეტრიწონი, კრამიტის სახურავებითა და შიდა ეზოებით ბულგარეთის როდოპის მთებში.
პეტრიწონი — ბაჩკოვოს მონასტერი ბულგარეთში. აკვარელი კომპლექსის თანამედროვე ფოტოს მიხედვით. დღევანდელი ხედის მხატვრული ინტერპრეტაცია. ანსამბლი სხვადასხვა ხანის ნაგებობებს აერთიანებს.

სამი დღე დასვენება ავადმყოფ მგზავრს, ხოლო ვისაც გზის გასაგრძელებლად ძალა არ შესწევდა, გამოჯანმრთელებამდე თავშესაფარი. ამას ადგენდა პეტრიწონის მონასტრის ტიპიკონი, რომელიც 1083 წლის დეკემბერში შედგა. დებულებები სტუმართა თავშესაფარს ეხებოდა სტენიმახეში, დღევანდელ ასენოვგრადში, ბულგარეთში. [1, 4]

დოკუმენტის უკან იდგა გრიგოლ ბაკურიანის ძე, რომელსაც ბიზანტიურ წყაროებში გრიგოლ პაკურიანოსად იცნობენ. სარდალს დასავლეთის დიდი დომესტიკოსის თანამდებობა ეკავა და იმპერატორ ალექსი I კომნენოსის გარემოცვას ეკუთვნოდა. 1083 წელს მან დააარსა ქართული მონასტერი პეტრიწონი, დღეს ბაჩკოვოს მონასტრად ცნობილი, და მას მნიშვნელოვანი ქონება გადასცა. შემდეგ განსაზღვრა წესები, რომლებითაც სავანეს უნდა ეცხოვრა. [2]

ეს ქართული საძმო ბიზანტიის ტერიტორიაზე, კავკასიიდან შორს ცხოვრობდა. მისი ისტორია გვიჩვენებს, როგორ არსებობდა ქართული ბერ-მონაზვნობა სამშობლოს ფარგლებს გარეთ. იგი საკუთარ სათემო ცხოვრებას ინარჩუნებდა და ამავე დროს გარშემო მყოფი საზოგადოების ცხოვრებაში მონაწილეობდა. დღევანდელი ბულგარეთი თანამედროვე რუკაზე ადგილის აღნიშვნაა. პოლიტიკური სივრცე, რომელშიც დამაარსებელი მოქმედებდა, ბიზანტიური იყო. [2, 4]

ქველმოქმედებას მკაფიო რელიგიური აზრი ჰქონდა. ღარიბთა დახმარებას სულის ხსნას უკავშირებდნენ, გაჭირვებულებს კი ქრისტესმიერ ძმებს უწოდებდნენ. მკვლევარი დირკ კრაუსმიულერი პეტრიწონის ტიპიკონს სამონასტრო მოწყალების მოწმობებს შორის განიხილავს. მისი კვლევის ცენტრშია კითხვა, ვის უნდა განეკარგა მოწყალება — ცალკეულ ბერს თუ საძმოს. დახმარების მოწყობა უშუალოდ სამონასტრო ცხოვრების წესს ეხებოდა. [3]

სტენიმახეში სტუმართმოყვარეობა კონკრეტული სახსრებით იყო უზრუნველყოფილი. წესდება თავშესაფარს დასახლების შემოსავლებიდან მარცვლეულსა და ღვინოს განუკუთვნებდა, ითვალისწინებდა პარკოსნებსა და ბოსტნეულს და წყლის წისქვილს გამოუყოფდა. დამოკიდებულ გლეხს სხვა ვალდებულებებისგან ათავისუფლებდნენ და შეშისა და წყლის მოტანას და სახლის მომსახურებას ავალებდნენ. მისი სამსახური იცვლებოდა, დამოკიდებულება კი ძალაში რჩებოდა. [1]

ზამთარში სახლი უნდა გაეთბოთ. ავადმყოფისთვის სამი დღე დასვენება იყო გათვალისწინებული. თუ სისუსტის გამო გზას ვერ გააგრძელებდა, სრულ გამოჯანმრთელებამდე უნდა დაეტოვებინათ. წესი ითვალისწინებდა, შეეძლო თუ არა კონკრეტულ ადამიანს გზაზე კვლავ გასვლა. [1]

დახმარების ვალდებულება დამაარსებლის შემდეგაც უნდა გაგრძელებულიყო. მემკვიდრეებს ეკრძალებოდათ თავშესაფრებისთვის დადგენილი სარჩოს შემცირება. მონასტრის შემოსავლის ზრდასთან ერთად სტუმრების მიღების პირობებიც უნდა გაუმჯობესებულიყო. ამგვარად, გულმოწყალება სამეურნეო საფუძველს იძენდა და სავანის მმართველთა პასუხისმგებლობად იქცეოდა. [1]

დოკუმენტი სიფრთხილით უნდა წავიკითხოთ. იგი წესდებაა, ხოლო სტუმრების მიღების შესახებ ანგარიში ცალკე საკითხია. მისგან ვერ გავიგებთ, რამდენმა ადამიანმა მიიღო დახმარება და სრულდებოდა თუ არა განკარგულებები ყოველთვის. არსებითია თავად წესების დაწვრილებით აღწერა. ამის წყალობით სიტყვა „ქველმოქმედების“ მიღმა შეგვიძლია დავინახოთ დაწესებულების მოწყობა და მისი მსახურების მოვალეობები.

პეტრიწონი გვახსენებს, რომ ბიზანტიაში ქართული ყოფნის ისტორია მსახურების სხვადასხვა სახისგან შედგებოდა. მასში იყო სამხედრო თანამდებობები, მონასტრების დაარსება, სულიერი ცხოვრება და ზრუნვა ადამიანზე, რომელიც სახლიდან შორს აღმოჩნდა. შემორჩენილი წესდება ამ ზრუნვას კონკრეტულ ისტორიულ შინაარსს სძენს.

წყაროები და დამატებითი ლიტერატურა

ამ კრებულში · თქვენ კითხულობთ 3 / 5

მონასტრები, წიგნები და ხელოვნება

კრებულის გახსნა