GeorgianHistoryდამოუკიდებელი ისტორიული ჟურნალი
← ყველა მასალა

ფარავანი: მეფე ტყვეობაში

1465 წელი. გიორგი VIII-ის დატყვევება ფარავნის ტბასთან და ბრძოლა ქართლისთვის. როგორ დააჩქარა მეფის დატყვევებამ ძალაუფლების გადანაწილება საქართველოში.

გიორგი VIII-ის აკვარელის რეკონსტრუქცია 1460 წლის სიგელის მინიატიურის მიხედვით: ღია გვირგვინი, წითელი სამოსი და ოქროსფერი გადასაკიდები.
გიორგი VIII. მხატვრული რეკონსტრუქცია ჟურულის 1460 წლის სიგელის მინიატიურის მიხედვით (ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრი, თბილისი). სახის ნაკვთები, წვრილი ორნამენტი და ქსოვილთა ფაქტურა მხატვრულადაა აღდგენილი. გამოსახულება დედნის ასლი არ არის.

ფარავნის ტბასთან 1465 წელს დატყვევებული კაცი მხოლოდ მხედართმთავარი არ ყოფილა. სამცხის ათაბაგ ყვარყვარე II ჯაყელის ტყვე გიორგი VIII აღმოჩნდა — მეფე, რომელიც დაშლის პირას მისული ქართული მონარქიის შენარჩუნებას ცდილობდა. გათავისუფლების შემდეგ მან ძველი მდგომარეობა ვეღარ დაიბრუნა. ერთიან საქართველოზე პრეტენზიის მქონე მმართველმა მეფობა მხოლოდ კახეთში განაგრძო. ხელისუფლების ამ ორ მდგომარეობას შორის ისეთი კრიზისი იყო, რომელსაც ერთი ბრძოლის შედეგით ვერ ავხსნით. [1, 2]

ჯერ კიდევ 1463 წელს გიორგი ჩიხორთან დამარცხდა ბაგრატთან ბრძოლაში, რომელიც მისი მეტოქე იყო ბაგრატიონთა დინასტიიდან. გამარჯვებული იმერეთის მეფედ დამკვიდრდა. ისტორიოგრაფიაში ის ბაგრატ VI-ად არის ცნობილი, იმერეთის მეფეთა რიგში კი — ბაგრატ II-ად. განსხვავება მნიშვნელოვანია. საუბარია ერთსა და იმავე ადამიანზე, რომელიც ქვეყნის დასავლეთისთვის ბრძოლით არ შემოფარგლულა. მოგვიანებით გიორგის დატყვევება გამოიყენა და ძალაუფლება ქართლზეც გაავრცელა. [3]

სამცხეც არ უნდა წარმოვიდგინოთ ერთ ბანაკად, რომელიც უპირობოდ მიჰყვებოდა თავის მმართველს. თავფარავნის ბრძოლის შესახებ აკადემიური სტატიის მიხედვით, ადგილობრივ დიდებულთა შორის ათაბაგის მოწინააღმდეგეებმა დახმარებისთვის მეფეს მიმართეს. გიორგი ჯარით ფარავანთან დაბანაკდა. ამრიგად, დაპირისპირება მხოლოდ სამეფო ცენტრსა და დამოუკიდებლად მოქმედ მთავარს შორის არ მიმდინარეობდა. თვით სამთავროშიც იყვნენ ძალები, რომლებიც თავიანთ ინტერესებს სამეფო ხელისუფლებას უკავშირებდნენ. მეტოქეები იბრძოდნენ მიწებისთვისაც და იმ ადამიანების ერთგულებისთვისაც, ვინც ამ მიწებს განაგებდა. [2]

ყველაზე დრამატული მომენტის შესახებ ბევრად ნაკლები ვიცით, ვიდრე მისი შედეგების შესახებ. XVIII საუკუნეში მოღვაწე ვახუშტი ბაგრატიონი ყვარყვარეს მოულოდნელ თავდასხმასა და მეფის დატყვევებას აღწერს. მის თხრობას მოვლენებისგან თითქმის სამი საუკუნე აშორებს. ამიტომ მას ბრძოლის ზუსტ სურათად ვერ მივიღებთ. [4] თუმცა დატყვევების ფაქტი მხოლოდ გვიანდელ ისტორიულ ტრადიციას არ ეყრდნობა. კირილ თუმანოვი ამ ცნობებს XV საუკუნის საბუთებს, მათ შორის კონსტანტინეს 1466 წლის სიგელს, ადარებდა. ძირითადი ფაქტის სარწმუნოება დატყვევების ყველა გარემოებას თანაბარი სიზუსტით ვერ გვიდასტურებს. [5]

პოლიტიკური შედეგი ბრძოლის დეტალებზე მნიშვნელოვანი აღმოჩნდა. ბაგრატი ქართლში გადავიდა და 1466 წელს თავი საქართველოს მეფედ გამოაცხადა. იმერეთის მმართველმა ახლა უფრო ფართო ძალაუფლებაზე განაცხადა პრეტენზია. მეტოქის დატყვევებამ მას დასავლეთის სამეფოს საზღვრებს გარეთ მოქმედების საშუალება მისცა. გიორგის გათავისუფლებამ ბაგრატის მოპოვებული უპირატესობა ვეღარ გააუქმა. სამეფო ტიტული მნიშვნელობას ინარჩუნებდა, მაგრამ მისთვის ძალაუფლების სხვადასხვა ცენტრი იბრძოდა. [3]

გიორგი ქართლში თავისი მდგომარეობის აღდგენას ცდილობდა, საბოლოოდ კი კახეთში აღმოჩნდა. ამ სამეფოს ისტორიაში ის გიორგი I-ის სახელითაა ცნობილი. აკადემიური ენციკლოპედია მის კახეთში მეფობას 1466–1476 წლებით ათარიღებს. ისტორიოგრაფიაში ნომერთა სხვაობა დიდი ცვლილების მოკლე ჩანაწერია. იგივე ხელმწიფე ცალკე სამეფოს ისტორიაში შევიდა. მისი მმართველობა გაგრძელდა, მაგრამ ძალაუფლების ტერიტორიული მასშტაბი შეიცვალა. [1, 2]

ფარავანი ერთიანობასა და დაშლას შორის მყისიერ საზღვრად არ ქცეულა. დასავლეთს უკვე საკუთარი მეფე ჰყავდა, სამცხის ათაბაგი დამოუკიდებლობას ესწრაფოდა, ქართლისთვის ბრძოლა კი ტყვე მეფის დაბრუნებით არ დასრულებულა. 1465 წლის მნიშვნელობა ისაა, რომ ამ მოვლენამ ძალაუფლების გადანაწილება დააჩქარა. ერთი ადამიანის დატყვევებამ რამდენიმე მმართველის შესაძლებლობები შეცვალა. გიორგი VIII-ის ისტორია გვიჩვენებს, როგორ უთმობდა ერთიანი მონარქია ადგილს ერთმანეთის მეტოქე სამეფოებს დამარცხებების, პრეტენზიებისა და დაბრუნების წარუმატებელი მცდელობების თანმიმდევრობით. [1, 2, 3, 5]

წყაროები და დამატებითი ლიტერატურა

ამ კრებულში · თქვენ კითხულობთ 5 / 5

ლაშქარი, იარაღი და ბრძოლები

კრებულის გახსნა