GeorgianHistoryდამოუკიდებელი ისტორიული ჟურნალი
← ყველა მასალა

გიორგი V ბრწყინვალე. საქართველო ერთი სამეფო დროშის ქვეშ

როგორ აღიარეს თბილისმა და ქუთაისმა ერთი მეფე, რა ფიცი დადო სამცხის მთავარმა და რას გვიჩვენებს დროშა თბილისის თავზე 1339 წლის რუკაზე.

გიორგი V-ის თეთრი დროშა ჯვრით შემკულ ხის ტარზე. ქსოვილზე ერთი დიდი და ოთხი პატარა წითელი ჯვარია, მარჯვნივ კი სამი თავისუფალი ბოლო.
გიორგი V-ის დროის სამეფო დროშა. თბილისის თავზე ხუთი ჯვარი 1339 წლის პორტოლანზე ჩანს. დროშის ფორმა, ტარზე დამაგრების წესი და ბუნიკი აკვარელზე ვარაუდითაა აღდგენილი.

როცა გიორგი 1299 წელს პირველად აიყვანეს ტახტზე, მისი ძალაუფლება თბილისის გალავანს თითქმის არ სცილდებოდა. დასავლეთში, ქუთაისში, ბაგრატიონთა სხვა შტოს მეფეები ისხდნენ. სამხრეთში სამცხეს ჯაყელები განაგებდნენ. ერთი თაობის სიცოცხლეში ვითარება შეიცვალა. თბილისმაც და ქუთაისმაც ერთი მეფე აღიარა, სამცხის ახალმა მთავარმა კი მას ერთგულება შეჰფიცა. ასე გააერთიანა გიორგი V ბრწყინვალემ საქართველო ერთი გვირგვინის ქვეშ.

მეფე, რომელსაც თბილისის მეფეს უწოდებდნენ

გიორგი დემეტრე II-ის ძე იყო. ბავშვობა სამცხეში, დედის მამის, ბექა ჯაყელის კარზე გაატარა. პირველად მეფის წოდება ჯერ კიდევ ყმაწვილმა მიიღო, როცა ილხანებმა მისი უფროსი ძმის, დავით VIII-ისთვის დაპირისპირება სცადეს. ქართულ ენციკლოპედიაში მოხსენიებულია იმდროინდელი სახელწოდებაც — „თბილისის მეფე“.

1318 წელს, როცა რეალური ძალაუფლება მოიპოვა, გიორგი კარგად იცნობდა სამცხის მთავრის კარსაც და იმ ადამიანებსაც, რომლებზეც ილხანის გადაწყვეტილებები იყო დამოკიდებული. გავლენიან ამირა ჩობანთან კავშირმა მას აღმოსავლეთ საქართველოში პოზიციების გამყარების დრო მისცა. სამეფოს გაერთიანება მონღოლთა უზენაესობის პირობებში დაიწყო და წლები გაგრძელდა. [1]

როგორ აღიარეს ქუთაისმა და თბილისმა კვლავ ერთი მეფე

გადამწყვეტი ამბავი იმერეთში მოხდა. 1329 წელს გარდაიცვალა დასავლეთ საქართველოს მეფე მიქელი, დავით ნარინის ძე. მისი მემკვიდრე ბაგრატი ჯერ კიდევ ახალგაზრდა იყო. XVIII საუკუნის ისტორიკოსის, ვახუშტი ბატონიშვილის გადმოცემით, ბაგრატის მომხრეებმა ის ქუთაისის ციხეს შეაფარეს. გიორგიმ ლაშქრით ლიხის ქედი გადალახა და ქალაქს მიადგა.

ვახუშტის ცნობით, მხარეები შეთანხმდნენ. ბაგრატმა გიორგის ხელისუფლება აღიარა და იმერეთის ციხეები გადასცა. სანაცვლოდ შორაპანი მიიღო და მისი ერისთავი გახდა. ქუთაისის ტახტის მემკვიდრეს სამფლობელო შეუნარჩუნდა, ოღონდ ახლა ის გაერთიანებული საქართველოს მეფისგან ჰქონდა მიღებული. ქართული ენციკლოპედია დასავლეთ საქართველოს შემოერთებას 1329 წლით ათარიღებს. ვახუშტი შორაპნის ბაგრატისთვის გადაცემას 1330 წელს მიაკუთვნებს. [2], [3]

სამცხე და ჯაყელის ფიცი

1334 წელს გარდაიცვალა სამცხის მთავარი სარგის II ჯაყელი, გიორგის ბიძა. სამფლობელო სარგისის ძეს, ყვარყვარეს ერგო. ამჯერად მემკვიდრე გიორგიმ დაამტკიცა, ათაბაგობა უბოძა და მისგან ერთგულების ფიცი მიიღო. ჯაყელთა საგვარეულომ თავისი სამფლობელო შეინარჩუნა, სამხრეთშიც მეფის ხელისუფლება აღიარეს. [1]

აღმოსავლეთ საქართველოს მთაში სამეფო ხელისუფლება სხვაგვარად გამოვლინდა. გიორგიმ პირადად შემოიარა მთიულეთი, მთიელთა წარმომადგენლები თბილისში ჩამოიყვანა და დარბაზი მოიწვია. ამ მოგზაურობას უკავშირდება მთისთვის განკუთვნილი სამართლის წიგნის, „ძეგლის დადების“, შედგენა. მეფემ, რომელსაც ქუთაისში ციხეები ჩააბარეს, აქ თემების წარმომადგენლებს მოუსმინა და დარბაზთან ერთად მათთვის სამართლის წესები დაადგინა. [5], [4]

ქვეყნის გაერთიანება და მონღოლთა ბატონობის დასასრული

ქართული ენციკლოპედიის მიხედვით, საქართველომ ხარკის გადახდა 1335 წელს შეწყვიტა. ისტორიკოსი გიული ალასანია წერილობით წყაროებსა და მონეტებზე დაყრდნობით მიიჩნევს, რომ ქვეყნის გაერთიანების შემდეგაც ილხანებზე ფორმალური დამოკიდებულება გარკვეული ხნით შენარჩუნდა. სადავოა, როდის და რა სისრულით გათავისუფლდა ქვეყანა. თვით საქართველოში კი ცვლილება უკვე მომხდარი იყო — აღმოსავლეთსაც და დასავლეთსაც ერთი მეფე განაგებდა. [1], [3]

ერთი სამეფო დროშის ქვეშ

გიორგიმდე ერთი საუკუნით ადრე მემატიანემ აღწერა, როგორ დალოცა თამარმა ლაშქარი და ლაშქრობის წინ ზაქარია მხარგრძელს სამეფო დროშა, „გორგასლიანი და დავითიანი“, გადასცა. ამ დროშით სარდალი მეფის სახელით გამოდიოდა. გიორგის ამბისთვის დროშა სწორედ ამ ეპიზოდმა შეგვარჩევინა. აკვარელზე მეფე ქალაქის მცხოვრებლებს ესალმება, დროშა კი ქვეით მეომარს უჭირავს. მას მხედრებიც ხედავენ და კარიბჭესთან შეკრებილი ხალხიც. [6]

გიორგი V ცხენზე ქალაქის კარიბჭესთან. მეფის გვერდით ქვეით მედროშეს ხუთი წითელი ჯვრით შემკული თეთრი დროშა უჭირავს.
გიორგი V ბრწყინვალე ქრისტეს დროშის ქვეშ. შეხვედრა ქალაქის კარიბჭესთან სამეფოს გაერთიანების მხატვრული სახეა.

დროშის სახის შესახებ თავად გიორგის დროიდან გვაქვს მოწმობა. ანჯელინო დულჩერტის 1339 წლის საზღვაო რუკაზე თბილისის თავზე ერთი დიდი და ოთხი პატარა ჯვარი ჩანს. კარტოგრაფმა ნიშანი ქალაქის თავზე განათავსა. აკვარელზე დროშის სამი ბოლო, მცირე ჯვრების სწორი მკლავები და ტარის ლითონის დაბოლოება GeorgianHistory-ის რეკონსტრუქციის დეტალებია. ჩვენთვის უცნობია წყარო, რომელიც ოთხი წრის ჯვრებით შეცვლის შესახებ თავად გიორგის ბრძანებას დაადასტურებდა. [7]

სამეფო დროშის სამი სახე

GeorgianHistory-ის სამი აკვარელი. რეკონსტრუქციების თანმიმდევრობა მოტივის განვითარების შესახებ ჩვენს ვარაუდს ასახავს. თბილისის თავზე ხუთი ჯვარი 1339 წლის პორტოლანზე ჩანს.

სრული კრებული სარჩევითა და ილუსტრაციებით (PDF, რუსულად)

სერიის პირველ სტატიაში ვახტანგ გორგასლის სახელს დროშის სახელწოდება ინახავს. მეორეში თამარი ამ დროშას სარდალს გადასცემს. გიორგი V-ის აკვარელზე სამეფო დროშის ქვეშ კვლავ იკრიბებიან იმ მხარეების მკვიდრნი, რომლებსაც მანამდე სხვადასხვა მმართველი ჰყავდათ. ქუთაისისთვის, თბილისისა და სამცხისთვის საქართველო კვლავ ერთი სამეფო გახდა.

წყაროები და დამატებითი ლიტერატურა

ამ კრებულში · თქვენ კითხულობთ 8 / 9

ქართული დროშები

კრებულის გახსნა