GeorgianHistoryდამოუკიდებელი ისტორიული ჟურნალი
← ყველა მასალა

ბატკანძერი: ფრინველი, რომელიც ბოლოს მოდის

საქართველოს მთების იშვიათი ბინადარი სხვების დატოვებული ნარჩენებით იკვებება. ბატკანძერის ცხოვრება კლდეებს შორის.

აკვარელი: გაშლილფრთიანი ბატკანძერი მთების თავზე. შორეულ კლდოვან ქედზე ჯიხვები დგანან.
ბატკანძერი კავკასიონის თავზე და ჯიხვები კლდეებზე · თანამედროვე მხატვრული ილუსტრაცია.

ხეობის თავზე დიდი ფრინველი დიდხანს ტრიალებს. ქვემოთ, ფერდობზე, ვიწრო კლდოვან ბილიკს ჯიხვები მიუყვებიან. თითქოს საკმარისია ფრთები მოკეცოს და ჯოგს დაეცემა. მაგრამ ბატკანძერი მთაში სრულიად სხვა საკვებს ეძებს.

ბატკანძერს (*Gypaetus barbatus*) ასე საქართველოში უწოდებენ. ნისკარტის ქვეშ წვერის მსგავსად ჩამოშვებული მუქი ბუმბული უჩანს. ფრენისას მისი ამოცნობა გრძელი ფრთებითა და სოლისებრი კუდით შეიძლება. ზრდასრული ფრინველის ფრთების შლილი ზოგჯერ სამ მეტრს უახლოვდება. კავკასიონის ქედსა და სამხრეთ საქართველოს მთებში გვხვდება და კლდეებში ბუდობს. საქართველოში ბატკანძერი იშვიათია და წითელ ნუსხაშია შეტანილი.

ჯოგს საფრთხეს არ უქმნის

სახელწოდება „ბატკანძერი“ შეცდომაში შეგვიყვანს. ამბობდნენ, თითქოს ეს ფრინველი კლდიდან ბატკნებსა და ჯიხვებს აგდებდა. ცოცხალი მსხვილი ცხოველი მისი ჩვეულებრივი ნადავლი არ არის. ფრინველი დახოცილი ცხოველების ნარჩენებს ეძებს. მათ შორის შეიძლება იყოს ჯიხვიც, რომლის სილუეტიც მაღლა, ფერდობებზე მოჩანს.

მთის ცხოვრება არავის ინდობს. ცხოველი ზოგჯერ თოვლში, ციცაბო ფერდობზე ან ხანგრძლივი ავადმყოფობის შემდეგ იღუპება. მის ნარჩენებთან მტაცებლები და ლეშისმჭამელები ჩნდებიან. ხორცი ქრება და ქვებზე რჩება ის, რასაც ცხოველთა უმეტესობა ვეღარ იყენებს — ძვლები.

საკვები ქვებს შორის

ბატკანძერის ძირითადი საკვები ძვლებია. ძვლებში საკვები ნივთიერებები რჩება და ფრინველს ზოგიერთი ძვლის მთლიანად გადაყლაპვა და მონელება შეუძლია. მეტისმეტად დიდ ძვალს ჰაერში აიტანს და ქვებზე დააგდებს, ზოგჯერ რამდენჯერმე, სანამ არ გატყდება. შემდეგ ნატეხებს უბრუნდება.

ეს თითქმის დაუჯერებლად ჩანს. მკაცრ მთებში, სადაც საკვების მოპოვება ძნელია, ბატკანძერი იმას იყენებს, რასაც სხვები გვერდს უვლიან. თუმცა ყველა შემთხვევას ერთი წესი არ მოიცავს. ბარტყებს პირველ კვირებში რბილი საკვები სჭირდებათ, ზრდასრული ფრინველი კი შეიძლება ნარჩენებთან მაშინაც მივიდეს, როდესაც იქ სხვა ლეშისმჭამელები ჯერ კიდევ არიან.

მაინც, „უკანასკნელი სტუმრის“ სახე მთის ცხოვრებაში მის განსაკუთრებულ ადგილს გადმოსცემს. ბატკანძერი საკვებს იქ პოულობს, სადაც სხვების ნადიმი უკვე დამთავრებულია. იგი ძვლებს კეთილშობილების გამო არ უტოვებს სხვებს და არც ჯიხვზე ნადირობს დანარჩენების დასაპურებლად. მას საოცარი უნარი აქვს, გამოიყენოს ის, რაც დარჩა.

ფრინველი, რომელსაც უნდა ვიცნობდეთ

ნამდვილი ამბავი ამით ნაკლებად ამაღელვებელი არ ხდება. მთაში ერთი ცხოველის სიკვდილი სხვების სიცოცხლეს ინარჩუნებს და ძვლის ნატეხიც კი გამოსადეგია. კლდეებს ზემოთ კვლავ იშლება ფართო ფრთები. ფრინველს ნაპოვნი ძვალი იქ მიაქვს, სადაც მის გასატეხად ქვას გამოიყენებს.

ბატკანძერს კეთილშობილს ვუწოდებთ, რადგან მასში ადამიანის თვისებას ვხედავთ. თავად ფრინველი ჩვენს სიტყვებს არ იცნობს. ის მთის კანონებით ცხოვრობს და გვახსენებს, რამდენად ბევრი რამაა ბუნებაში დამოკიდებული არსებებზე, რომლებსაც თითქმის ვერ ვამჩნევთ.

ბატკანძერი. საქართველოს იშვიათი ფრინველი. ფრინველი, რომელიც ბოლოს მოდის.

ბატკანძერი საქართველოს მთებში

კლდეზე მჯდომი ბატკანძერის აკვარელის პორტრეტი. ჩანს მუქი ნიღაბი და ბუმბული ნისკარტის ქვეშ.
ბატკანძერი კლდის შვერილზე · თანამედროვე მხატვრული ილუსტრაცია.
აკვარელი: ბატკანძერს ძვალი კლდოვანი ფერდობის თავზე გადააქვს
ბატკანძერს შეუძლია დიდი ძვლები ჰაერში აიტანოს და ქვებზე დააგდოს · მხატვრული ილუსტრაცია.

წყაროები და დამატებითი ლიტერატურა