GeorgianHistoryდამოუკიდებელი ისტორიული ჟურნალი
← ყველა მასალა

ვახუშტი ბაგრატიონის ჰერალდიკა

საქართველოს სამი გამოსახულება და სამეფოების, სამთავროებისა და მხარეების კიდევ ცამეტი ნიშანი კავკასიის 1735 წლის რუკაზე.

საქართველო. წმინდა გიორგი. თეთრ ცხენზე ამხედრებული წმინდანი და მის ქვემოთ გველეშაპი.
თეთრ ცხენზე ამხედრებული წმინდანი და მის ქვემოთ გველეშაპი.

ვახუშტი ბაგრატიონის კავკასიის რუკაზე მდინარეებისა და მთათა ქედების ზემოთ პატარა ფერადი გამოსახულებებია ჩამწკრივებული. ერთზე თეთრ ირემს რქებს შორის ჯვარი აქვს, მეორეზე კი ტახი ფრინველის გამოსახულებიანი დროშის ქვეშ გარბის. ვახუშტიმ ეს ნახატები 1735 წლის პირველი ატლასის რუკაზე განათავსა. მის ნაშრომში გეოგრაფია და ჰერალდიკა ერთმანეთს ხვდება.

ვახუშტი ისტორიკოსი, გეოგრაფი და მეფე ვახტანგ VI-ის შვილი იყო. მან რამდენიმე კარტოგრაფიული ნაშრომი შექმნა. ეს კრებული 1735 წლის რუკას ეძღვნება. იუნესკოს რეესტრში „მსოფლიო მეხსიერება“ შეტანილია ვახუშტის ხელნაწერი „აღწერა სამეფოსა საქართველოსა“ და მისი გეოგრაფიული ატლასი. რეესტრის გვერდზე 1745 წლის ატლასია ნაჩვენები. ამ სტატიის ნახატები კი თორნიკე ასათიანის მიერ გამოქვეყნებული 1735 წლის რუკის მიხედვით შემოწმდა.

საქართველოს სამი გამოსახულება

ასათიანი რუკაზე საქართველოს სამ გამოსახულებას გამოყოფს. წმინდა გიორგი ცხენზეა ამხედრებული, მის ქვემოთ კი გველეშაპია. მეზობელ ნახატზე ლომებს ბაგრატიონთა გვირგვინოსანი ფარი უჭირავთ, რომლის ზედა ველზე კვართი ჩანს. მესამე გამოსახულება მთავარანგელოზ მიქაელს აღმართული მახვილით გვიჩვენებს. ვახუშტიმ ერთ რიგში ორი ზეციური მფარველი და დინასტიური ნიშანი განათავსა.

საქართველო. წმინდა გიორგი. თეთრ ცხენზე ამხედრებული წმინდანი და მის ქვემოთ გველეშაპი.
საქართველო. წმინდა გიორგითეთრ ცხენზე ამხედრებული წმინდანი და მის ქვემოთ გველეშაპი.სურ. 41გამოსახულების ჩამოტვირთვა
საქართველო. ბაგრატიონები. ორ ლომს გვირგვინოსანი ფარი უჭირავს. ზედა ველზე კვართია.
საქართველო. ბაგრატიონებიორ ლომს გვირგვინოსანი ფარი უჭირავს. ზედა ველზე კვართია.სურ. 41გამოსახულების ჩამოტვირთვა
საქართველო. მთავარანგელოზი მიქაელი. ფრთოსანი ფიგურა აღმართული მახვილით მოვარდისფრო ველზე.
საქართველო. მთავარანგელოზი მიქაელიფრთოსანი ფიგურა აღმართული მახვილით მოვარდისფრო ველზე.სურ. 41გამოსახულების ჩამოტვირთვა

სამეფოები რუკაზე

მეზობელი ნიშნები ფერებითა და ფიგურებით განსხვავდება. ქართლის წითელ ველზე ლომი და ხარია. იმერეთის ცისფერ ველზე თეთრი ირემი გვირგვინისა და ნახევარმთვარის ქვემოთ დგას. კახეთის ნიშნზე ფრთოსანი ცხენი დროშასთანაა გამოსახული, სომხეთის ყვითელ ველზე კი ლაქებიანი ცხოველი, შუბი და გვირგვინია. ასათიანი ამ ოთხ ნახატს სამეფოების ერთ ტაბულაში აქვეყნებს.

ქართლი. ლომი და ხარი გადაჯვარედინებული საგნების ორივე მხარეს წითელ ველზე.
ქართლილომი და ხარი გადაჯვარედინებული საგნების ორივე მხარეს წითელ ველზე.სურ. 43aგამოსახულების ჩამოტვირთვა
სომხეთი. ღია ფერის ლაქებიანი ცხოველი, შუბი და გვირგვინი ყვითელ ველზე.
სომხეთიღია ფერის ლაქებიანი ცხოველი, შუბი და გვირგვინი ყვითელ ველზე.სურ. 43bგამოსახულების ჩამოტვირთვა
იმერეთი. თეთრი ირემი რქებს შორის ჯვრით. ზემოთ გვირგვინი და ნახევარმთვარეა.
იმერეთითეთრი ირემი რქებს შორის ჯვრით. ზემოთ გვირგვინი და ნახევარმთვარეა.სურ. 43cგამოსახულების ჩამოტვირთვა
კახეთი. ფრთოსანი ცხენი, ორკუდიანი დროშა და გვირგვინი.
კახეთიფრთოსანი ცხენი, ორკუდიანი დროშა და გვირგვინი.სურ. 43dგამოსახულების ჩამოტვირთვაალმის ნახვა

კავკასიის სამთავროები და მხარეები

ოდიშის ნიშანზე ფრინველი თეთრ დროშაზეა, ტახი კი მის ქვემოთ. აფხაზეთის ნიშანზე ვაცის ზემოთ სამი ნამგლისებრი ნიშანია, გურიის რქოსანი ცხოველის ზემოთ კი ერთი წითელი დისკო. სვანეთისა და ოსეთის გამოსახულებებში მთები კომპოზიციის ნაწილია, ველები კი ფერით განსხვავდება. შირვანის ნიშანზე წითელი დროშა გამოირჩევა, რანის მთავარი მოტივი კი ობობის ქსელია.

ოდიში. ტახი თეთრი დროშის ქვეშ, რომელზეც ფრინველი და ვარსკვლავებია.
ოდიშიტახი თეთრი დროშის ქვეშ, რომელზეც ფრინველი და ვარსკვლავებია.სურ. 44aგამოსახულების ჩამოტვირთვაალმის ნახვა
აფხაზეთი. ღია ფერის ვაცი და სამი ოქროსფერი ნამგლისებრი ნიშანი მწვანე ველზე.
აფხაზეთიღია ფერის ვაცი და სამი ოქროსფერი ნამგლისებრი ნიშანი მწვანე ველზე.სურ. 44bგამოსახულების ჩამოტვირთვა
სამცხე-საათაბაგო. ღია ფერის ვერძი ტართან. თეთრ ქსოვილზე პირია გამოსახული.
სამცხე-საათაბაგოღია ფერის ვერძი ტართან. თეთრ ქსოვილზე პირია გამოსახული.სურ. 44cგამოსახულების ჩამოტვირთვაალმის ნახვა
გურია. ყვითელი რქოსანი ცხოველი წითელი დისკოს ქვეშ.
გურიაყვითელი რქოსანი ცხოველი წითელი დისკოს ქვეშ.სურ. 44dგამოსახულების ჩამოტვირთვა
სვანეთი. ღია ფერის ცხოველი მწვანე მთებისა და ლურჯი ცის ფონზე.
სვანეთიღია ფერის ცხოველი მწვანე მთებისა და ლურჯი ცის ფონზე.სურ. 44eგამოსახულების ჩამოტვირთვა
ოსეთი. ღია ფერის ლაქებიანი ცხოველი მთებისა და ნარინჯისფერი ცის ფონზე.
ოსეთიღია ფერის ლაქებიანი ცხოველი მთებისა და ნარინჯისფერი ცის ფონზე.სურ. 44fგამოსახულების ჩამოტვირთვა
დაღესტანი და ლეკები. ცხოველის თავი და ალამი მწვერვალებს შორის.
დაღესტანი და ლეკებიცხოველის თავი და ალამი მწვერვალებს შორის.სურ. 44gგამოსახულების ჩამოტვირთვაალმის ნახვა
შირვანი. ოქროსფერი რქოსანი ცხოველი წითელი ორკუდიანი დროშით.
შირვანიოქროსფერი რქოსანი ცხოველი წითელი ორკუდიანი დროშით.სურ. 44hგამოსახულების ჩამოტვირთვაალმის ნახვა
რანი. ობობა მართკუთხედში გაბმული ქსელის ცენტრში. მართკუთხედი გამოსახულების ნაწილია.
რანიობობა მართკუთხედში გაბმული ქსელის ცენტრში. მართკუთხედი გამოსახულების ნაწილია.სურ. 44iგამოსახულების ჩამოტვირთვა

ალმები ახლო ხედით

კომპოზიციებში გარჩევადი ხუთი ალამი ცალკეა დახატული. ნაჩვენებია რუკაზე ხილული მხარე. პროპორციები, ფერთა ტონები და მცირე დეტალები პირობითია.

ღია ფერის ორკუდა ალამი წითელი ნიშნით ტართან. ნიშნის მოხაზულობა პირობითია.
კახეთიღია ფერის ორკუდა ალამი წითელი ნიშნით ტართან. ნიშნის მოხაზულობა პირობითია.სურ. 43dგამოსახულების ჩამოტვირთვანიშანზე დაბრუნება
ღია ფერის მართკუთხა ალამი ფრინველითა და ვარსკვლავისებრი ნიშნებით. თავისუფალ კიდეზე სამი ლენტი ჩანს.
ოდიშიღია ფერის მართკუთხა ალამი ფრინველითა და ვარსკვლავისებრი ნიშნებით. თავისუფალ კიდეზე სამი ლენტი ჩანს.სურ. 44aგამოსახულების ჩამოტვირთვანიშანზე დაბრუნება
ღია ფერის ალამი მოხრილი მახვილით, რომლის წვერი ტარის საპირისპიროდ არის მიმართული. ორი მუქი ნიშანი სქემატურად არის გამოსახული.
სამცხე-საათაბაგოღია ფერის ალამი მოხრილი მახვილით, რომლის წვერი ტარის საპირისპიროდ არის მიმართული. ორი მუქი ნიშანი სქემატურად არის გამოსახული.სურ. 44cგამოსახულების ჩამოტვირთვანიშანზე დაბრუნება
ოქრისფერი ორკუდა ალამი. რეპროდუქციაზე მკაფიოდ იკითხება საერთო ფერი და ჭრილი. სახელწოდება ასათიანის წარწერას მიჰყვება.
დაღესტანი და ლეკთაოქრისფერი ორკუდა ალამი. რეპროდუქციაზე მკაფიოდ იკითხება საერთო ფერი და ჭრილი. სახელწოდება ასათიანის წარწერას მიჰყვება.სურ. 44gგამოსახულების ჩამოტვირთვანიშანზე დაბრუნება
წითელი ორკუდა ალამი ტართან განლაგებული ხუთი ყვითელი წრით.
შირვანიწითელი ორკუდა ალამი ტართან განლაგებული ხუთი ყვითელი წრით.სურ. 44hგამოსახულების ჩამოტვირთვანიშანზე დაბრუნება

როგორ შესრულდა ჩანახატები

თექვსმეტივე კომპოზიცია ხელახლა დაიხატა თორნიკე ასათიანის წიგნის 41-ე, 43-ე და 44-ე სურათების მიხედვით. შენარჩუნებულია ფერადი ველები, მთავარი ფიგურები და მათი განლაგება. ფერთა ტონები და წვრილი დეტალები გამოქვეყნებული რეპროდუქციების მიხედვით მხატვრულად აღდგა.

წარწერებში სახელები ასათიანის ატრიბუციებს მიჰყვება და XVIII საუკუნის რუკის მოწყობას ასახავს. რუკის ნახატი ადასტურებს, რომ ვახუშტიმ ნიშანი კონკრეტულ მხარეს დაუკავშირა. ამ გამოსახულების ნამდვილ დროშაზე გამოყენებას ცალკე მოწმობა სჭირდება.

წყაროები და დამატებითი ლიტერატურა