მირიანი და ნინო: როგორ მიიღო ქართლმა ახალი სარწმუნოება
არმაზის სალოცავიდან მეფის ნათლობამდე. არჩევანი, რომელმაც ქართლში ახალი ეპოქა გახსნა.

ქართლის ისტორიაში დადგა დრო, როდესაც სამეფო ხელისუფლებამ ახალი რწმენა მიიღო. მცხეთის თავზე ჯერ კიდევ აღმართული იყო კერპები, სამეფო კარზე კი უკვე ისმოდა ქრისტიანული ქადაგება. ქართულმა მეხსიერებამ ამ გარდატეხას წმინდა ნინოს, დედოფალ ნანასა და მეფე მირიან III-ის სახელები დაუკავშირა.
ქართლის სამეფოს მიერ ქრისტიანობის მიღება IV საუკუნის პირველ ნახევარს განეკუთვნება. იგი საქართველოს ისტორიის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი მიჯნა იყო. თუმცა ამბავმა ჩვენამდე საეკლესიო თხრობების სახით მოაღწია, სადაც ისტორიული ცნობები სასწაულებთან არის შერწყმული. ეპოქის გასაგებად და სიზუსტის შესანარჩუნებლად საჭიროა ორივე ხმის მოსმენა — ისტორიისა და გადმოცემის.
არმაზის ჩრდილქვეშ
მცხეთა იმ სამეფოს დედაქალაქი იყო, რომელსაც ანტიკური ავტორები იბერიას უწოდებდნენ. აქ გზები იყრიდა თავს, სამეფო კარი იყო და წინაპართა სალოცავები ინახებოდა. რწმენა მმართველს მიწასთან, წინაპრებთან და დამკვიდრებულ წესრიგთან აკავშირებდა.
ქართული „მოქცევაჲ ქართლისაჲ“ არმაზს აღწერს როგორც მამაკაცის სპილენძის ქანდაკებას ოქროს ჯავშნითა და მუზარადით. იგი ძვირფასი ქვებით იყო შემკული და მახვილი ეჭირა. მის მარჯვნივ ოქროს გაცი იდგა, მარცხნივ კი ვერცხლის გაიმი. ეს სამი კერპი ძველი კულტის მნიშვნელოვანი ნაწილი იყო, ქართლის ღვთაებათა წრე კი მათზე ფართო იყო.

ქალი ვაზის ჯვრით
ქართული ტრადიციით, ნინო ქართლში ქრისტიანობის საქადაგებლად მოდის. მისი ნაცნობი სახე უბრალო სამოსითა და ვაზის ჯვრით გამოირჩევა, რომლის განივი ტოტის ბოლოები დაშვებულია. საეკლესიო მეხსიერებამ ამგვარად შემოინახა ქალი, რომლის სახელიც სამეფოს ბედს დაუკავშირდა.

ადრეული საეკლესიო ავტორები იბერთა მოქცევას მათ შორის მცხოვრებ ქრისტიან ქალს უკავშირებენ. მისი ლოცვა, ცხოვრების წესი და განკურნებები ხალხის ყურადღებას იპყრობდა. ქადაგებამ თანდათან მმართველ ოჯახამდეც მიაღწია. ამ თხრობებში რწმენის შეცვლა პირადი ნდობით იწყება და მხოლოდ შემდეგ იძენს სამეფო მხარდაჭერას.

რწმენა სასახლემდე აღწევს
საეკლესიო თხრობის მიხედვით, დედოფალი ნანა მძიმედ დაავადდა. მას ქრისტიანი მქადაგებლის ლოცვა შეეწია და გამოჯანმრთელებულმა დედოფალმა ახალი რწმენა მიიღო. შემდეგ ქმრის დარწმუნებას შეუდგა, რომ ქრისტიანობა მიეღო.
მირიანი მაშინვე არ გაჰყოლია მას. თეოდორიტე კვირელის თხრობაში მეფე მეუღლის გამოჯანმრთელებას ხარობს, თუმცა ეკლესიის აშენებაზე ჯერ კიდევ უარს ამბობს. მადლიერებასა და რწმენის შეცვლას შორის დარჩენილ ზღვარს თავად უნდა გადასცდენოდა.

სიბნელე ნადირობისას
გადმოცემა გარდატეხას მეფის ნადირობას უკავშირებს. მირიანს მოულოდნელად სიბნელე შემოერტყა. ამ დროს მან დახმარება სთხოვა ღმერთს, რომლის შესახებაც ქრისტიანი მქადაგებლისგან გაეგო, და სინათლე დაბრუნდა.
საეკლესიო ვერსიები დეტალებში განსხვავდება. სოკრატე სქოლასტიკოსთან სიბნელე ნადირობის მონაწილეებს მოიცავს, თეოდორიტესთან კი მას თავად მეფე განიცდის. ამიტომ ამბავს რომელიმე კონკრეტული ბუნებრივი მოვლენით დარწმუნებით ვერ ავხსნით. მისი მთავარი აზრი უმწეობის წუთში მირიანის მოქცევაა.

მანამდე მირიანი სხვათა მოწმობებს უსმენდა. ახლა, გადმოცემის თანახმად, საკუთარი ხსნა მისი რწმენის საფუძველი გახდა. მეფე მქადაგებელთან დაბრუნდა და მზად იყო გაეგო, როგორ უნდა მოეწყო ქრისტიანული ღვთისმსახურება და აეშენებინა ეკლესია.

სამეფო ნათლობის წყალთან
მმართველი ოჯახის მოქცევამ ქრისტიანობას სამეფო კარისკენ გზა გაუხსნა. მირიანის ნათლობა მისი ახალი არჩევანის ნიშანი გახდა. ხელმწიფის გადაწყვეტილება ყველა მცხოვრების მრწამსის მყისიერ შეცვლად ვერ ჩაითვლება. სამეფოს მიერ ახალი რწმენის მიღება და მისი ყოველდღიურ ცხოვრებაში დამკვიდრება სხვადასხვა პროცესია.

სულიერ გადაწყვეტილებას მოქმედება მოჰყვა. მირიანმა ეკლესიის აშენებას მხარი დაუჭირა და იმპერატორ კონსტანტინეს ელჩობა გაუგზავნა სასულიერო პირთა გამოგზავნის თხოვნით. რომის იმპერიიდან ეპისკოპოსი ჩამოვიდა. ქადაგებას საეკლესიო ორგანიზაცია და სამეფო ხელისუფლება დაეყრდნო.

რა ბედი ეწიათ ძველ ღმერთებს
აქ მნიშვნელოვანია გადმოცემის თანმიმდევრობის დაცვა. „მოქცევაჲ ქართლისაჲ“ არმაზის, გაცისა და გაიმის დანგრევას უფრო ადრეულ ხანას, მეფის მოქცევამდე მიაკუთვნებს. ტექსტის მიხედვით, ნინო კერპების წინ ლოცულობს, რის შემდეგაც ქარიშხალი და ძლიერი სეტყვა ქანდაკებებს ამსხვრევს.
ამიტომ მირიანს დარწმუნებით ვერ გამოვსახავთ მეფედ, რომელმაც ნათლობის შემდეგ არმაზი საკუთარი ხელით შემუსრა. წყაროები უფრო მკაფიოდ გვიჩვენებს, რომ მან ქრისტიანობა მიიღო, ეკლესიების მშენებლობას მხარი დაუჭირა და სასულიერო პირები მოიწვია. სწორედ ამ მხარდაჭერამ მის მოქცევას სახელმწიფო მნიშვნელობა შესძინა.
ახალი ეპოქის დასაწყისი
მცხეთის თავზე აღმართული ჯვარი ქართლის ქრისტიანული ისტორიის ერთ-ერთ მთავარ სახედ იქცა. მის უკან იდგა ქადაგება, ლოცვა და სამეფო გადაწყვეტილება, რომლის შედეგებიც ერთი მეფობის ფარგლებს ბევრად გასცდა.

საქართველოს მეხსიერებაში ნინო, ნანა და მირიანი ერთად დარჩნენ — მქადაგებელი, დედოფალი და ხელმწიფე. მათი ისტორია მოგვითხრობს, როგორ შევიდა რწმენა სამეფო კარზე და ხელისუფლების მხარდაჭერა მოიპოვა. ამ არჩევანიდან აღმოცენებულმა ტრადიციამ ქვეყნის ტაძრებში, წიგნებსა და ისტორიულ მეხსიერებაში დატოვა კვალი.
ყველა ილუსტრაცია GeorgianHistory-მ მხატვრული რეკონსტრუქციის სახით შექმნა. პერსონაჟთა გარეგნობა, სამოსი, ხუროთმოძღვრება და მონაწილეთა განლაგება პირობითია. გამოსახული სცენები წყაროთა მოწმობებს ვერ ჩაანაცვლებს.
წყაროები და დამატებითი ლიტერატურა
- „მოქცევაჲ ქართლისაჲ“. თავი V — კერპების აღწერა და დანგრევა (ქართული ტექსტი)
- სოკრატე სქოლასტიკოსი. „საეკლესიო ისტორია“, I, 20 — იბერთა მოქცევა (ინგლისური თარგმანი)
- თეოდორიტე კვირელი. „საეკლესიო ისტორია“, I, 23 — დედოფალი, მეფე და ელჩობა კონსტანტინესთან (ინგლისური თარგმანი)
- დევიდ მარშალ ლენგი. Armazi. Encyclopaedia Iranica

